Oud-spion is 'een van ons' in Brandenburg

In de Duitse deelstaat Brandenburg komt een ‘rood-rode’ coalitie aan de macht, met een voormalige Stasi-spion als een van haar leiders.

De DDR in het klein, werd Brandenburg voor de val van de Muur genoemd. Hier, in dit gebied rondom Berlijn, woonden de partijfunctionarissen. Hier was de loyaliteit aan het dictatoriale systeem het grootst. En hier zijn sinds enkele dagen de politieke erfgenamen van de Oost-Duitse communisten weer aan de macht. Ze vormen samen met de sociaal-democraten een omstreden ‘rood-rode’ regeringscoalitie.

„De lessen uit het verleden zullen ons begeleiden”, zei Matthias Platzeck, minister-president van de deelstaat Brandenburg, vorige week bij de ondertekening van het regeerakkoord dat hij met Die Linke had gesloten. Deze uiterst linkse partij komt deels voort uit de PDS, die op haar beurt een rechtstreekse afstammeling is van de SED, de Sozialistische Einheitspartei Deutschlands die de arbeiders- en boerenstaat destijds met harde hand regeerde.

Twee maanden geleden zijn in Brandenburg verkiezingen gehouden voor het lokale parlement. Tot dat moment waren de sociaal-democratische SPD – Platzecks partij – en de christen-democratische CDU aan de macht. Maar de premier voelde niets voor weer een ‘grote coalitie’. Landelijk heeft die afgedaan. Platzeck besloot regionaal het experiment aan te gaan van regeren met Die Linke, dat in het oosten van Duitsland vanouds veel stemmen trekt. Met een aanhang van ruim 27 procent is Die Linke de tweede partij van Brandenburg. In het westen van Duitsland wordt Die Linke als een protestpartij gezien.

Platzeck begon coalitieonderhandelingen met lijsttrekker Kerstin Kaiser. Hoewel ze het goed met elkaar kunnen vinden, was zij Platzecks grootste probleem. Kaiser (49) is een voormalige Stasi-spion, een zogeheten Inoffiziele Mitarbeiter (IM) van de geheime dienst van de DDR, het ‘Ministerium für Staatssicherheit’ – kortweg Stasi.

Kaiser heeft als studente Russisch haar medestudenten bespioneerd en, als het zo uitkwam, aangegeven. Omdat ze een spijkerbroek van Levi’s droegen, of naar West-Duitse radiozenders luisterden, dan wel „seksueel overactief” waren. In Kaisers dossier staat dat ze bijzonder vlijtig was en haar werk als ‘IM’ – deknaam Kathrin – met overgave uitvoerde.

Na stevige druk van Platzeck besloot Kaiser wegens haar Stasi-verleden af te zien van een ministerspost in de regering van Brandenburg. Ze blijft fractieleidster. Het was niet de eerste keer in haar politieke carrière dat ze gedwarsboomd werd. In 1994 zou ze in de Bondsdag komen, het nationale parlement. Maar haar mandaat gaf ze op na vlammende protesten van onder anderen de Oost-Duitse schrijver Stefan Heym.

Kaiser maakt deel uit van wat premier Platzeck „de maatschappelijke werkelijkheid in onze deelstaat” noemt. Ze is geen uitzondering. Van enkele van haar fractieleden staat vast dat ze voor de Stasi hebben gespioneerd; één persoon wordt ervan verdacht. In de DDR waren veel burgers voor de geheime dienst actief. Kaiser, een populaire politica, heeft geleerd hoe ze met haar belaste verleden moet omgaan: niet geheimzinnig. Grote delen van het Brandenburgse electoraat weten dat te waarderen. „Ze is een van ons”, bracht een oudere kiezer van Die Linke laatst feilloos een algemene opvatting onder woorden. Een boodschap met een dubbele lading.

De collega’s van Kaiser die van Platzeck wel in de regering mochten zijn op hun verleden gescreend. Stasi-agenten zouden er niet bij zijn. De vier Brandenburgse ministers van Die Linke zijn destijds lid van de SED geweest en waren overtuigde communisten. Maar ook dat hoort bij de ‘maatschappelijke werkelijkheid’ in het oosten van Duitsland. Overigens is het een publiek geheim dat de kersverse bewindslieden gesouffleerd worden door hun fractieleidster Kerstin Kaiser.

Het feit dat deze mensen in een belangrijke deelstaat aan de macht zijn gekomen, heeft in Duitsland tot een verhit debat geleid. En tot scherpe afwijzingen. Werner Schulz, ooit in de DDR actief als strijder voor de burgerrechten en tegenwoordig Europarlementariër voor de Groenen, noemt het „een treurige realiteit” dat een Duitse deelstaat mede geregeerd wordt door een partij „die loochent dat de DDR een dictatuur, een onrechtsstaat was”.

Zoals Schulz denken velen in Duitsland. Maar Platzeck zegt dat de gevestigde politieke partijen – behalve zijn eigen SPD – geen antwoord hebben op de gecompliceerde sociale en economische situatie in het oosten. Leegloop, vergrijzing, werkloosheid en verrechtsing zijn thema’s waaraan volgens hem alleen de SPD en Die Linke echt iets doen. De CDU, de grootste Duitse volkspartij, noemt hij een organisatie die „structureel zwak in deze streek verankerd is”. De christen-democraten zijn dan ook de grote verliezers van de machtsstrijd in Brandenburg.