Lekker shoppen in Teheran

Een gigantische supermarkt is de nieuwe publiekstrekker in Teheran. Maar de klanten moeten wel twee banen hebben om er te kunnen winkelen.

Met een scherpe blik inspecteert Kevayat Pirmoamer een bloedrode granaatappel. Het stuk fruit glimt onder de tientallen lampen van de gigantische ‘Hyperstar’ supermarkt, de nieuwe favoriete winkellocatie voor de middenklasse van Teheran.

Pirmoamer, aan het winkelen met haar twintigjarige dochter, knikt goedkeurend. „Goede kwaliteit, en nog goedkoper dan bij mijn eigen buurtsupermarkt.”

Pirmoamer is een van de circa 15.000 klanten die dagelijks de Hyperstar bezoeken, een vrijwel exacte kopie van de hypermarchés van de Franse keten Carrefour. De winkel – met 9.000 vierkante meter vloeroppervlak een unicum in de islamitische republiek – richt zich op de kapitaalkrachtige stedelijke middenklasse. Gemiddeld geven klanten er omgerekend zo’n 70 euro per bezoek uit. De managers zijn stomverbaasd over het overweldigende succes.

Middenklassegezinnen uit Teheran mogen dan volgens de statistieken onder financiële druk staan, ze rekenen met gemak het minimum maandloon af tijdens een bezoek aan de Hyperstar, kopen nieuwe auto’s en gaan op vakantie naar Dubai en Turkije. Volgens de regering van Mahmoud Ahmadinejad is dit het bewijs dat de welvaart toeneemt in Iran. Maar critici zeggen dat alleen een relatief kleine groep dit soort zaken kan betalen, en dan alleen door er twee of meer banen op na te houden.

De supermarkt, geopend in augustus, is voor veel mensen ook een prettig nieuw gespreksonderwerp tegen de achtergrond van de aanhoudende protesten tegen de regering en de internationale discussie over Irans nucleaire programma.

„Deze supermarkt laat zien dat er in Iran voorspoed is”, zegt Pirmoamer, terwijl ze twee kilo granaatappels laat afwegen door geüniformeerde en met hoofddoek getooide medewerksters van de immense groenten- en fruitafdeling. Haar dochter, een blonde kuif van onder haar beige hoofddoek, knikt instemmend. „Het is lekker shoppen hier”, zegt ze met een glimlach.

Normaal moeten de Teherani’s zich tussen de kleine schappen van de immer tot de nok toe gevulde buurtsupers wurmen. Nu duwen gezinnen trots uit hun krachten gegroeide winkelwagens door de brede paden van de supermarkt, waar in totaal 850 personeelsleden klaar staan om te helpen.

Het bedrijf, eigendom van Majid al-Futtaim, een van de rijkste mannen van de Verenigde Arabische Emiraten, was oorspronkelijk gepland als een samenwerkingsverband met de Franse supermarktgigant Carrefour. Dat bedrijf trok zich uiteindelijk terug. Al-Futtaim heeft nu zelf de volledige investering van 42 miljoen euro betaald. De letter ‘C’ van Carrefour is in het logo in een ‘H’ van Hyperstar veranderd, maar verder is alles hetzelfde als de Carrefour in Dubai, die model heeft gestaan voor de Teheraanse vestiging.

„Er waren wat problemen”, zegt Ali Lamei, woordvoerder van Hyperstar. „Maar het gaat om het winkelplezier en niet om de merknaam.” Parkeren is er gratis, er wordt een kinderpretpark gebouwd en er zijn kledingwinkels van Mango en Adidas, luxemerken in Iran. „Het is iedere dag stampvol”, zegt hij met een breed gebaar naar de tientallen kassarijen. „Hier wordt geld uitgegeven.”

„Als er al toename van welvaart is, dan geldt dat alleen voor een kleine groep mensen en is voornamelijk te danken aan de hoge olieprijs van de afgelopen jaren”, zegt Mohammad Khoshchehreh, een voormalig parlementslid. Hij was eerst het boegbeeld van Ahmadinejads economische politiek, maar raakte al snel gebrouilleerd met de regering. „Ze zeggen dat ze de armen willen helpen, maar hun beleid maakt alleen de rijken rijker”, zegt Khoshchehreh, tegenwoordig hoogleraar economie aan de universiteit van Teheran.

Volgens hem zijn met name de inwoners van grote steden een stuk materialistischer geworden, maar is hun inkomen grotendeels hetzelfde gebleven als tien jaar geleden. „Veel mensen leven ver boven hun stand en kunnen alleen met meer banen hun levensstandaard behouden”, zegt Khoshchehreh. „Ze werken zich dood om wekelijks naar de supermarkt te kunnen.”

In de Hyperstar wordt die kritiek weggewuifd. „Dit is vooruitgang”, zegt Pirmoamer terwijl ze haar volgeladen wagen in de richting van de kassa duwt. „Daar hebben we in Iran ook recht op.”