Bij wijze van

Wat ik al mijn hele leven ontzettend vaak hoor: de toevoeging ‘bij wijze van spreken’. „Handbal is alles voor ons. We willen de beste van het heelal worden, bij wijze van spreken.”

‘Bij wijze van spreken’ geeft aan dat je aan het overdrijven bent. Spreken is blijkbaar het geëigende medium om mee te overdrijven – het is in ieder geval niet gebruikelijk om op te schrijven: ‘bij wijze van schrijven’.

Er zijn mensen die zo dol zijn op ‘bij wijze van spreken’ dat ze het ook gebruiken als er helemaal niets te overdrijven valt. „We gingen bij wijze van spreken eerst naar Utrecht en van daaruit verder naar Den Bosch.” In zulk soort zinnen wordt ‘bij wijze van spreken’ als puur opvulsel gebruikt.

Alles wat veel gebruikt wordt, lijdt aan slijtage. Voor taal geldt dat ook. Hoe meer iets gebruikt wordt, hoe groter de kans dat het afgekort wordt.

Vroeger werd ‘bij wijze van spreken’ afgekort tot ‘bewijs van spreken’ – dat is de reden dat ik jarenlang heb gedacht dat die uitdrukking ook echt iets met bewijsvoering te maken had. Dat je op de een of andere manier bewees dat je net gesproken had; hoe het precies werkte wist ik niet, maar het klonk goed en officieel. Ik herinner me nog goed de teleurstelling toen ik ontdekte dat ‘bewijs’ ‘bij wijze’ was.

Tegenwoordig wordt ‘bij wijze van spreken’ anders afgekort. Tenminste, steeds vaker hoor ik mensen zinnen uiten als de volgende: „Istanbul is zo’n leuke stad! We hadden er wel willen blijven wonen. Bij wijze ván, dan.” De nadruk ligt geheel op het woord ‘van’. „Ik ga deze kerst echt alleen maar rauwe wortels eten. Bij wijze ván.”

‘Bij wijze van’ kan ook gebruikt worden om een uitspraak alsnog af te zwakken. „We vonden die film nou niet bepaald origineel ofzo…” Er wordt afkeurend gekeken, dus wordt snel toegevoegd: „…bij wijze ván, hè. Bij wijze van.”

paulien cornelisse