Twee functies en nog steeds te veel namen

In plaats van eenheid straalt de EU verdeeldheid uit rond de benoemingen op de nieuwe topposten. En voor Nederland geldt ook nog: wat te doen met Kroes?

„Er zijn nog zo’n twintig namen”, zei de Finse minister van Buitenlandse Zaken Alexander Stubb gisteren. Zijn Italiaanse collega Franco Frattini hield het op „een stuk of tien”. Zeker is: het zijn er te veel voor twee banen.

In Brussel wordt daarom gesproken over een nachtmerriescenario. De nieuwe ‘EU-president’ en Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlands beleid moeten Europa eindelijk met één stem laten spreken in de wereld. Maar in plaats van eenheid dreigt Europa wéér verdeeldheid uit te stralen.

Het lijkt niet te lukken om de beslissing, zoals EU-voorzitter Zweden had gehoopt, al te nemen voor het geplande diner van regeringsleiders op donderdagavond.

En dan speelt op de achtergrond ook nog het gevecht om de samenstelling van de Europese Commissie. Met voor Nederland als belangrijke vraag: wat te doen met Neelie Kroes?

EU-ministers van Buitenlandse Zaken, die gisteren en vandaag in Brussel vergaderden, zeiden al openlijk dat het donderdag wel eens een heel lang diner zou kunnen worden. „Na donderdag is er vrijdag, en daarna zaterdag”, zei de Zweedse minister van Europese Zaken, Cecilia Malmström.

Uitstel van de beslissing is niet alleen vervelend voor al die Europese politici, zoals premier Balkenende, die nu al weken worden genoemd voor de twee topfuncties. Maar ook voor José Manuel Barroso, de voorzitter van de Europese Commissie, die al sinds 1 november demissionair is. De toekomstige Hoge Vertegenwoordiger moet een van de belangrijkste figuren worden in de nieuwe Commissie. Barroso kan zijn puzzel niet compleet maken zolang hij niet weet wie dat wordt.

Intussen doemt een nieuw angstbeeld op voor Balkenende: het verwijt dat het kabinet de huidige commissaris voor Mededinging, Neelie Kroes, heeft opgeofferd aan Balkenendes kansen op het EU-presidentschap.

Zelf speelde Kroes hier behendig op in door vorige week zondag in het tv-programma Buitenhof te zeggen dat het kabinet zich om „partijpolitieke redenen” niet sterk maakte bij de strijd om de Commissieposten. Als lid van de oppositiepartij VVD kwam zij niet in aanmerking voor herbenoeming. De Nederlandse post zou worden gereserveerd voor iemand van CDA of PvdA.

„Er ligt vanuit partijpolitieke overwegingen geen veto op mevrouw Kroes”, zei minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) vanmiddag. „We zetten ons in voor een zo zwaar mogelijke portefeuille.”

Kroes bemoeilijkte de zaak voor zichzelf door stellig te verklaren dat zij alleen wilde terugkeren op haar huidige post, de zwaarste die er is. Dergelijke dubbele prolongaties komen zelden voor. Daardoor gaf Kroes het kabinet een argument om haar te passeren.

Vervolg Brussel: pagina 4

Irritaties in Europa groeien over gebrek aan consensus

Net als vijf jaar geleden heeft Balkenende tegenover Commissie-voorzitter Barroso, die zit te springen om vrouwen, met Kroes een sterke troef in handen. Binnen de VVD is nu te horen dat Kroes ook wel zou willen nadenken over een andere ‘superpost’. En dan is het aan Balkenende de eigen kandidaten te laten vallen. Iets waar sinds vorige week binnen het kabinet serieus over wordt nagedacht.

Maar élk land wil een zware financiële post. Ook de Britten bijvoorbeeld, die aan power play doen rond het presidentschap. Er gaat geen dag voorbij of er wordt vanuit Londen herhaald dat Tony Blair die nieuwe baan moet krijgen, terwijl menigeen de Britse oud-premier al weken geleden had afgeschreven. De Britse pers neemt nu ook Herman Van Rompuy onder vuur, de Belgische premier die de steun zou hebben van Duitsland en Frankrijk.

Twee weken geleden leek Van Rompuy de ideale compromiskandidaat. Hij is nog geen jaar premier, te kort om met iemand ruzie te hebben gemaakt. In Europa was weinig over hem bekend, behalve dat hij graag haiku’s maakt. Maar twee weken is lang om kandidaat te zijn. De Daily Telegraph ging spitten en diepte een tekst op waarin Van Rompuy pleitte voor Europese vlaggen en nummerplaten. Conclusie: Van Rompuy is een federalist. In Groot-Brittannië is dat bepaald geen compliment.

Ook de Polen maken een beslissing moeilijk. Ze zijn vastbesloten zich niet neer te leggen bij een dictaat van de grote landen. „Die tijd is voorbij”, zei de Poolse minister van Europese Zaken, Mikolaj Dowgielewicz gisteren. De Polen willen dat de kandidaten voor de twee topfuncties donderdag een presentatie houden voordat ze worden benoemd.

Dowgielewicz lachtte er nog bij. Maar anderen konden hun ongemak over het gebrek aan daadkracht gisteren niet goed meer verbergen. Carl Bildt, de Zweedse Minister van Buitenlandse Zaken die zelf ook wordt genoemd, sprak van een vanity fair – een kermis der ijdelheid. Staatssecretaris Frans Timmermans (PvdA, Europes Zaken), zei dat het geen Europe’s next top model moet worden.

Timmermans reageerde ook geïrriteerd op de oproep die Kroes gisteren in de Financial Times deed om meer vrouwen op topfuncties te benoemen. „Dat punt is nu wel duidelijk gemaakt hoor”, zei Timmermans. „Ik sla iedere dag de krant op en vraag me af: hoe vaak zou Neelie Kroes er vandaag weer in staan? Ik vind dat we als EU natuurlijk geen mannentent zijn. Maar het andere uiterste is, dat je zegt: dan moet Nederland het maar oplossen.”