Overwinteren met zijn twee miljoenen

Hoe verwelkom je twee miljoen ganzen zonder dat ze het gras van koeien opvreten?

Kamerleden bespraken gisteren het ganzenbeleid, dat volgens boeren mislukt is.

Honderden ganzen grazen op een weiland langs De Fluessen, een meer in Zuidwest-Friesland. „Ze zitten wel erg kort op de weg, hè”, merkt Hans Peeters van Vogelbescherming Nederland op. Ganzenbeschermer Toon Voets denkt te weten waarom de ganzen niet bang zijn. „Ik vermoed dat dit een foerageergebied is, waar ze niet worden verjaagd of afgeschoten.”

Vanaf deze maand trekken twee miljoen ganzen uit het hoge noorden naar Nederland om hier te overwinteren. Ze verblijven het liefst in gebieden met grote wateren en voldoende voedsel. Met de komst van de ganzen is ook het debat over het ganzenbeleid opgelaaid. Hoe kan voorkomen worden dat de ganzen het gras voor koeien wegvreten?

In de eerste jaren van deze eeuw mocht niet op ganzen worden gejaagd en kregen benadeelde boeren schadevergoeding. Dat kostte het Rijk zo’n 7 miljoen euro per jaar. Maar niets doen was voor de Tweede Kamer toch geen optie. De Kamer eiste dat de jacht op ganzen weer mocht worden hervat.

Zo ver is het niet gekomen. Er zijn gebieden aangewezen waar ganzen zich ongestoord aan gras en wintertarwe tegoed kunnen doen. Boeren met land in deze opvanggebieden krijgen daar subsidie voor. Ganzen buiten deze gebieden mogen worden verjaagd. Met linten, een hond, luchtdrukpistolen of lichtkogels. En als dat niet helpt, mogen ze worden afgeschoten. ‘Het idee hierachter is dat de ganzen geleidelijk leren waar ze welkom zijn en waar niet’, schrijft een topambtenaar van minister Gerda Verburg (Landbouw en Natuur, CDA) in het onderzoek.

Het ‘nieuwe beleid’ heeft weinig effect gehad, blijkt uit onderzoek naar de jaren 2005-2008. Ongeveer 60 procent van alle ganzen zit in opvanggebieden of natuurgebieden waar boeren geen last van ze hebben. De rest zit daarbuiten, en veroorzaakt evenveel schade als voorheen.

Ganzen en smienten (een eendensoort) laten zich tot nu toe moeilijk verjagen naar de opvanggebieden, stellen de onderzoekers. Het nieuwe beleid kost het Rijk 17 miljoen euro per jaar. Wat nu? De onderzoekers stellen voor de opvanggebieden nauwkeuriger te begrenzen. Er moeten „rustzones” omheen komen. Daarbuiten moet meer werk worden gemaakt van het afschrikken van ganzen. Om boeren daartoe te „prikkelen” moet de vergoeding van schade door ganzen „minder aantrekkelijk” worden, aldus de onderzoekers.

De boeren zijn sceptisch. Met nieuwe foerageergebieden kunnen ze leven, maar het „minder aantrekkelijk” maken van schadevergoedingen wijzen ze af. Boerenorganisatie LTO Nederland spreekt van een „onzalig plan”. Woordvoerder Jack Luiten: „Alsof boeren nu al niet heel veel doen om ganzen te verjagen, met linten en dergelijke. Maar je kunt als boer niet voortdurend achter ganzen aan zitten. Je draait je om en ze zitten er weer. Nederland is aan het verganzen.”

Ook de jagers vinden het „raadzaam” het nieuwe beleid nog een kans te geven. Algemeen secretaris Andreas Dijkhuis van de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging: „Het opvangen en verjagen van ganzen naar de opvanggebieden werkt, als je het maar goed organiseert. Ganzen zijn te sturen, ze hebben leervermogen.” De jagers stellen voor om regelmatiger en vaker ganzen te verjagen. Dijkhuis: „Dat zouden boeren en jagers samen moeten doen. En laat ook de vogelbeschermers eens een handje helpen.”

Vogelbescherming Nederland heeft een ander voorstel: stoppen met dit beleid. De schade neemt niet af, en er worden veel meer ganzen afgeschoten dan een paar jaar geleden: 109.000 ganzen en smienten in de winter van 2007-2008. Peeters: „Met zulke grote aantallen kun je niet meer volhouden dat er eerst ganzen worden verjaagd om ze pas dan af te schieten. Er wordt helemaal niet verjaagd. Het is gewoon plezierjacht.” Voets: „Je mag ganzen alleen schieten als ze schade veroorzaken. In de praktijk wordt er gewoon op overvliegende ganzen geschoten.”

Nederland moet terug naar het oude beleid, vinden de vogelaars. Verbied het afschieten van ganzen en vergoed gewoon alle schade.

Voets: „Dat kost maximaal 10 miljoen euro per jaar. Zet dat af tegen twee miljoen ganzen. Vijf euro per gans. Dat moeten we er toch voor over kunnen hebben. Dat is een kwestie van beschaving.”

Lees de evaluatie van het ganzenbeleid via nrcnext.nl/links