Gelijkwaardigheid op westerse voorwaarden

Zondag sprak Wim Brands in Boeken (VPRO), in alle eenvoud nog steeds het beste programma over schrijvers van de publieke omroep, met historicus Siep Stuurman over diens lijvige studie De uitvinding van de mensheid. De auteur betoogde dat de Verlichting weliswaar heeft geleid tot algemene acceptatie van de gedachte dat alle mensen gelijkwaardig zijn, maar ook tot de praktische conclusie dat om tot die wereldgemeenschap te behoren een ieder zich zou moeten aanpassen aan de in Europa gevormde normen van menselijkheid.

Dat klinkt nogal abstract, maar Tegenlicht (ook VPRO) begon gisteren met een reeks concrete illustraties van die stelling. De serie draagt het motto Heilige huisjes en behandelt een aantal voorbeelden van onze, vaak weinig effectieve, omgang met de Afrikaanse werkelijkheid. Komende donderdag past ook de uitzending door Holland Doc van Episode III: Enjoy Poverty in dit rijtje. De documentaire van Renzo Martens, waarin Congolese fotografen worden getraind om zo zielig mogelijke foto’s te maken en verkopen aan westerse afnemers, choqueerde vorig jaar veel bezoekers van de openingsavond van IDFA.

Gisteren bood de reportage Trade Mark 2010 van Rudi Boon een fascinerende vooruitblik op de organisatie van het WK voetbal, komende zomer in Zuid-Afrika. Het nieuws is niet dat de allerarmste Zuid-Afrikanen weinig baat zullen hebben bij het evenement. Dat is namelijk altijd het geval bij grote sportfestijnen en daarom een open deur.

Interessanter vond ik de details van de pogingen van de organiserende wereldvoetbalbond FIFA om een informele economie in het gareel te krijgen. Met een groteske reeks licentievoorschriften wordt makers en verkopers van souvenirs nu vast ingepeperd welke woorden ze niet op hun producten mogen aanbrengen, zelfs als die in de omgeving van de stadions te koop worden aangeboden. Er staan hoge straffen op het gebruik van ‘World Cup’, ‘FIFA’, football, soccer, of zelfs de namen van de steden waarin gespeeld wordt in combinatie met het jaartal 2010, dan wel de gangbare aanduiding twenty ten. Voedsel en drank mogen al helemaal niet verkocht worden door derden, tenzij die een voor de FIFA bevredigende regeling hebben afgesloten. Ook producten die concurreren met die van de sponsors zijn verboden.

Het lijkt raadzaam voor de controleurs, die nu al worden aangeduid met de term ‘FIFA Gestapo’, om niet te diep de townships van Kaapstad in te duiken. Maar die schijnen toch al stevig afgesloten te worden om onverhoedse confrontaties te vermijden. Met armoede en misdaad, uiteraard.