'China kan leidende rol in de wereldpolitiek nog niet aan'

Over vijftien jaar kan China economisch even sterk zijn als de VS, zegt de Chinese denker Yan Xuetong. Maar politiek en militair loopt zijn land nog ver achter.

President Obama, die dezer dagen op bezoek is in China, heeft Peking opgeroepen meer internationale verantwoordelijkheid op zich te nemen. De opkomst van een sterk en welvarend China kan een bron van kracht zijn voor de wereldgemeenschap, zei Obama dit weekend.

Maar China mag de afgelopen jaren een stormachtige ontwikkeling hebben doorgemaakt, het land is er nog niet aan toe om een leiderschapsrol te spelen in de wereld, zegt de invloedrijke Chinese intellectueel Yan Xuetong, directeur van het Instituut voor Internationale Studies van de Tsinghua Universiteit in Peking. „China heeft nog enorme economische en politieke moeilijkheden in eigen land. China ziet zichzelf nog als een ontwikkelingsland.”

Yan Xuetong, die eind vorige week voor een kort bezoek in Nederland was, wil niets afdoen aan de sterke opkomst van zijn land. „China is het enige land dat de macht van de Verenigde Staten kan evenaren”, zegt hij. „In economisch opzicht kan China in 2020 of 2025 even groot zijn als de Verenigde Staten. Na elke economische crisis komen we een stuk dichter bij Amerika.

„Maar dat wil nog niet zeggen dat China ook in politiek en militair opzicht op het Amerikaanse niveau zal zijn. Op die terreinen bestaat er nog een enorme kloof.

„De theorie die de laatste tijd opgeld doet dat Amerika en China samen een soort G2 vormen, een Groep van Twee die de lakens uitdeelt in de wereld, heeft de Chinese regering officieel van de hand gewezen. De Chinese leiders geloven niet dat ze die verantwoordelijkheid aankunnen.

„Wel illustreert zo’n theorie hoe hooggespannen de verwachtingen zijn over China en de manier waarop het zich de komende tien jaar zal ontwikkelen.”

De sterke economische opkomst vergroot toch de macht van China?

„China wordt steeds meer gezien als de tweede supermacht en zal ook zeker een grotere rol in de wereld gaan spelen en zijn stem duidelijker laten horen. Maar ik denk niet dat Peking kan voldoen aan de vraag. Veel mensen denken bijvoorbeeld dat China ervoor kan zorgen dat Noord-Korea nucleair ontwapent, ook veel Zuid-Koreanen geloven dat. Maar als zelfs de Verenigde Staten, die militair zoveel sterker zijn, dit niet voor elkaar krijgen, hoe zou het China dan moeten lukken?”

Toch bedrijft Peking een steeds actievere buitenlandse politiek, bijvoorbeeld in Afrika.

„Premier Wen Jiabao zegde Afrika onlangs 10 miljard dollar hulp toe. China neemt dus wel meer verantwoordelijkheid, maar op economisch vlak. Het is politiek, bedreven met economische middelen.”

Kan China helpen de oorlog in Afghanistan tot een goed einde te brengen?

„China kan een grotere rol gaan spelen bij de stabilisering van Pakistan, om dat land te helpen de huidige problemen te overleven. Maar ik denk niet dat China zich bij de oorlog in Afghanistan wil aansluiten, want die is gedoemd te mislukken en China heeft niet de behoefte een van de verliezende partijen te zijn.”

Deze week staat de relatie van China met de VS centraal, maar hoe belangrijk is de relatie met Europa voor Peking?

„Voor beide partijen is die relatie erg belangrijk, wegens de economische voordelen. We hebben allebei elkaars markt nodig, de economische samenwerking en de investeringen. Maar politieke en veiligheidsaspecten zijn minder belangrijk, omdat we geografisch ver van elkaar verwijderd zijn.

„Voor China zal de relatie met VS, Rusland en Japan altijd belangrijker blijven. We beschouwen Rusland en Japan als buren, dus behalve een economische moeten we ook een politieke en op veiligheid gerichte band met hen hebben. En het belangrijkst voor China is de relatie met de VS, want dat is de enige supermacht.”

Wat valt u op in Europa?

„De mensen in deze regio weten erg weinig over Azië. Of in elk geval weten jullie weinig hoe men in Azië over jullie denkt. Europeanen kan het niet veel schelen hoe Aziaten over Europa denken.

„Mensen blijven mij bijvoorbeeld vragen stellen over China’s economische initiatieven in Afrika. Wij zien dat Europa daar snel aan invloed verliest, maar Europeanen blijven ons vragen daar met hen samen te werken volgens hun model. Voor ons is dat vreemd: waarom zouden we jullie volgen, als jullie invloed afneemt af? Haha.”

China is volgens u vooral een economische macht. Net als Europa?

„Jullie hebben tenminste nog de NAVO. Ik zou eerder de vergelijking maken met Japan: sinds 1988 de tweede economie ter wereld, maar geen politieke of militaire speler van betekenis in de wereld. China zal zich echter verder ontwikkelen, want de economische invloed van China is nu al over de hele wereld te voelen.

„In de afgelopen 4000 jaar is China meer dan eens nummer één geweest in de wereld. De Chinezen kunnen daarom niet accepteren dat ze ondergeschikt zullen zijn aan een andere macht.”

Maar zolang China de mensenrechten niet respecteert, blijft het Westen Peking daarop aanspreken.

„Een groot punt kan ook Obama daar in zijn gesprekken met de Chinese leiders niet van maken. Want hij heeft China’s geld nodig om zijn economische problemen op te lossen.”