Nephistorici aangepakt

Ronald H. Fritze Invented Knowledge: False History, Fake Science and Pseudo-Religions (Reaktion Books Ltd.) ISBN 978 1 86189 430 4, 304 pagina’s, prijs $29,95

In 2002 claimde de Britse voormalige marineman Gavin Menzies in zijn boek 1421 The Year China Discovered America dat in het begin van de vijftiende eeuw een vloot Chinese schepen rond de wereld zeilde en zo, nog voor Columbus, Amerika ontdekte. Menzies’ boek, een bestseller, is een geschiedenisverhaal, avonturenroman, reisverslag en detective ineen, met eerst en vooral Menzies als hoofdpersoon. Het is een pakkend boek, en Menzies presenteert een enorme hoeveelheid bewijsmateriaal, alleen blijkt daar weinig van te kloppen.

Historici en archeologen hebben sinds het verschijnen van het boek geen spaan heel gelaten van zijn beweringen, en noemden hem incompetent of oneerlijk en soms allebei. Menzies liet zich echter niet uit het veld slaan en beweerde vorig jaar in een nieuw boek dat de Chinezen ook de Renaissance deden ontstaan.

Boeken als deze zijn typische voorbeelden van pseudohistorie, zo betoogt de Amerikaanse hoogleraar geschiedenis Ronald Fritze in Invented Knowledge. Fritze probeert erachter te komen hoe het komt dat onderwerpen als de verloren beschaving van Atlantis, de vermeende Afrikaanse grondslagen van de klassieke Griekse beschaving (de Black Athena-hypothese) en de zoektocht naar de Heilige Graal zo hardnekkig zijn. Door ze samen te bespreken en bij elkaar te zetten, laat hij overeenkomsten tussen deze mythes en hun receptie zien en toont hij de trucs die gebruikt worden bij de verspreiding ervan. Zo maken pseudohistorici liever gebruik van de lacunes in de kennis om hun claims te ondersteunen dan dat ze het historisch feitenmateriaal in zijn geheel beschouwen. En dat is precies wat Fritze in zijn onderhoudende boek nu wél doet. Hij geeft niet alleen de waarschijnlijkste theorie over de oorspronkelijke bewoners en latere ‘ontdekking’ van Amerika, maar hij laat ook zien hoe volgens pseudohistorici in de loop der tijd tal van andere volken Columbus de loef af wisten te steken. Rob van den Berg