Geur van larven en poppen verkort het leven van volwassen honingbijen

Honingbijen die aan het feromoon van bijenlarven zijn blootgesteld worden maar drie tot zes weken oud. Is dat niet het geval, dan kunnen ze wel een half jaar leven – genoeg om de winter te doorstaan (Journal of Experimental Biology, 1 december). Die ontdekking kan helpen bij een probleem dat imkers al jaren zorgen baart: steeds minder bijenvolken overleven de winter.

Een bijenvolk bestaat uit een koningin die eieren legt, een paar honderd zonen (darren) en duizenden onvruchtbare dochters: de werksters. ’s Zomers verzorgen de werksters de larven en de poppen. Na drie tot zes weken zwoegen gaan ze dood. In de herfst is er minder eten te vinden en stopt de koningin met eieren leggen. De werksters hoeven niet meer te moederen, blijven binnen zitten en blijken ineens wel een half jaar oud te kunnen worden.

Het eiwit vitellogenine blijkt daarbij een centrale rol te spelen. Alleen bijen met veel vitellogenine leven lang. Het eiwit fungeert als reservevoedsel voor de winter. Maar het versterkt waarschijnlijk ook het afweersysteem en beschermt tegen schadelijke radicalen. De theorie was dat werksters in de zomer geen kans krijgen om vitellogenine voorraden aan te leggen. Ze gebruiken hun vitellogenine namelijk om de larven mee te voeden. In de herfst, als er geen larven meer zijn om voor te zorgen, zouden de werksters wél vitellogenine op kunnen potten. Noorse onderzoekers ontdekten dat het anders ligt.

Ze namen bijenvolken en sloten de koningin op zodat ze niet kon paren en eieren leggen. Sommige volken kregen elke paar dagen verse poppen en larven, andere bleven ongewild kinderloos. Vervolgens roerden de onderzoekers synthetische feromonen door het eten. Bij bijenvolken die vlak voor de winter kroost te verzorgen hadden, bleken de werksters weinig vitellogenine op te slaan en de winter niet te overleven. Maar volken die geen kinderen hadden maar wél synthetische feromonen roken, verzamelden net zo weinig vitellogenine. Deze volken stierven net zo massaal in de winter. Kennelijk is puur het ruiken van feromonen genoeg om de levens van bijen kort te houden.

Berber Rouwé