De clou van de kosmos

De kloof tussen bèta`s en niet-bèta`s is schrikbarend groot”, lezen we in het interview met Sander Bais. Zo zou een geschiedenisleraar niet kunnen uitleggen waar de relativiteitstheorie op neerkomt. Maar hoe erg is dat? En kan een fysicus wel goed uitleggen wat de evolutietheorie inhoudt? Immers, geen bioloog zal Bais` bewering onderschrijven dat wij het eindpunt zijn van een evolutieproces dat 13,7 miljard jaar geleden met de oerknal begon”. Ten eerste is er geen sprake van een evolutieproces”. Biologen bedoelen met evolutie een veranderings- en aanpassingsproces waarbij sprake is van voortplanting, erfelijke eigenschappen en variatie in erfelijke eigenschappen, waarbij natuurlijke selectie aangrijpt op de erfelijke eigenschappen. Dat proces startte niet 13,7 miljard jaar geleden met de oerknal, maar begon op deze aarde tussen 4,5 en 3 miljard jaar geleden, toen de fenomenen voortplanting en erfelijkheid zich ontwikkelden bij het ontstaan van leven. In het dagelijks taalgebruik wordt met evolutie” een geleidelijke ontwikkeling bedoeld, maar het werkt bepaald niet verhelderend als de alledaagse en de specifiek biologische betekenis van het woord evolutie tezamen worden aangeduid als een evolutieproces”. Net zo min als het verhelderend zou zijn als een geschiedenisleraar de alledaagse betekenis van het woord relativiteit” onder een noemer zou vatten met de specifieke betekenis die fysici eraan hechten.Ten tweede gaan evolutieprocessen, zowel in alledaagse als in specifieke zin, onverminderd door, er is geen eindpunt bereikt. Ten derde zijn wij niet het” eindpunt een evolutieproces. Alle nu nog levende soorten kunnen met even veel recht als voorlopig eindpunt aangeduid worden als de menselijke soort.Kortom, als bètawetenschappers de essentie van elkaars disciplines niet correct kunnen weergeven, hoe kun je dan verwachten dat niet-bèta`s de essenties van alle bètawetenschappen vatten? En wat is dan wel essentieel? Is het echt belangrijk dat iedereen de tweede hoofdwet van de thermodynamica kan opzeggen? Veel mensen kennen de wetten van Mendel niet, of weten niet wanneer het DNA ontdekt is (rond 1870 door J.F. Miescher), of wanneer de dubbelstrengs structuur van DNA is opgehelderd (in 1953 door Watson en Crick), hoewel dit alles grote implicaties heeft voor iedereen. Toch vind ik dit soort gebrek aan feitenkennis niet zorgelijk, maar eerder een onvermijdelijk gevolg van voortschrijdende specialisatie. Veel zorgelijker zou het zijn als men geen waardering had voor de natuurwetenschappelijke methode: die vertegenwoordigt een grote culturele waarde die wetenschappers met overtuiging moeten uitdragen, wat Bais ook doet. Dat wetenschappers bovendien proberen om anderen de schoonheid te tonen van het wetenschappelijk bouwwerk dat dankzij die werkwijze op hun vakgebied tot stand is gekomen, is mooi. Maar het is niet realistisch om te verwachten dat iedereen in detail van al die bouwwerken kennis neemt.