Twijfels bij mooie beloftes van TenneT

TenneT neemt het hoogspanningsnet van E.ON in Duitsland over.

Dat zou moeten leiden tot lagere tarieven hier. Maar is dat ook zo?

Een gemiddeld Nederlands huishouden betaalt zo’n 700 euro per jaar voor elektriciteit. Gaat dat bedrag omhoog of omlaag nu netbeheerder TenneT voor bijna 1 miljard euro het hoogspanningsnet van E.ON in Duitsland heeft gekocht?

Omlaag, denkt directeur Mel Kroon van TenneT. Volgens hem wordt de import van relatief goedkope Duitse kolenstroom makkelijker. Dat zal de elektriciteitsprijs in Nederland drukken. En dus daalt de energierekening voor de Nederlandse consument, in het bijzonder grootverbruikers als staalbedrijf Corus en chemieconcern AkzoNobel.

Maar niet iedereen gelooft Kroon.

De vereniging van zakelijke energieverbruikers, VEMW, ziet eerder aanwijzingen dat de prijzen door deze overname omhooggaan. Het net van E.ON is niet het beste. TenneT heeft aangekondigd er 3 miljard euro in te gaan investeren. Maar volgens de VEMW is er veel meer nodig. Misschien wel tegen de 10 miljard. Wie gaat dat betalen? De Nederlandse afnemer?

Wat is het nut van deze internationale expansie, vraagt de VEMW zich af. Ze trekt de vergelijking met Gasunie, dat net als TenneT volledig in handen is van de Nederlandse Staat. Twee jaar geleden nam het gasbedrijf een gasnet over in het noorden van Duitsland. Mede daardoor is de kredietwaardigheid van het gasbedrijf inmiddels verlaagd, waardoor het duurder leent. Maar TenneT laat zich daardoor niet tegenhouden. Het ziet de logica van zijn overname wel degelijk.

De Europese markt consolideert als gevolg van de liberalisering die Brussel eind jaren negentig heeft ingezet. Bedrijven als het Duitse E.ON, het Franse EDF en het Zweedse Vattenfall hebben allerlei kleinere partijen opgeslokt. De verwachting is dat hetzelfde zal gebeuren met de netbeheerders. Zeker nu Europese stroombedrijven her en der hun netten afsplitsen van hun productie- en leveringstak. Als netbedrijven niet meer onder de vleugels van een moederbedrijf opereren, worden zij een makkelijker overnameprooi. Onder netbedrijven wordt een fusiegolf verwacht.

De Duitse regering heeft al eens laten doorschemeren dat zij alle hoogspanningsnetten wil onderbrengen bij één beheerder. In landen als Groot-Brittannië, Noorwegen en Nederland is dat al gebeurd. In die gevallen speelt de concentratie zich binnen de landsgrenzen af. Grensoverschrijdende overnames vormen een volgende stap. Binnen Europa is TenneT de eerste, wereldwijd niet. De Britse netbeheerder National Grid bijvoorbeeld heeft de afgelopen jaren verschillende overnames in Zuid- en Noord-Amerika gedaan.

De consolidatie zal naar verwachting in fases gaan. Brussel wil eerst dat er regionale markten komen, zoals zuid-west, waarin Spanje, Frankrijk en Portugal zitten. Nederland is in centraal-west geplaatst, met België, Frankrijk, Duitsland en Luxemburg.

TenneT heeft blijkbaar de ambitie een sterke partij te worden in centraal-west. Of het na deze overname nog verder wil uitbreiden? Daarover liet Kroon zich deze week niet uit. Maar hoe gaat het een eventuele verdere uitbreiding financieren? Kan het miljarden lenen bij banken? Laat het misschien andere aandeelhouders toe, bijvoorbeeld pensioenfondsen? Volgens TenneT-baas Kroon blijft de Nederlandse Staat de enige aandeelhouder. Maar kan TenneT dat volhouden, gezien het vele geld dat het bedrijf de komende jaren nodig zal hebben? In veel EU-lidstaten zijn de netten aan het eind van hun levensduur, en moeten vervangen worden. Dat kost miljarden.

Verder blijft de vraag naar stroom groeien, zeker als de elektrische auto goed aanslaat. Dat vraagt uitbreiding en versterking van de netten. TenneT gaat de komende vijf tot zeven jaar 3 miljard euro investeren in verzwaring van de hoogspanningsnetten rond de Randstad, bij Borssele en in de Eemshaven. Daarna volgt er meer. Een kabel naar Denemarken, naar Duitsland. Misschien een tweede kabel naar Noorwegen.

En dan worden er de komende decennia ook nog heel veel windturbines bijgebouwd, vooral op zee. Om de stroom aan land te krijgen, zijn nieuwe kabels nodig, wat verdere miljardeninvesteringen vraagt. En hoewel TenneT zich met de overname van het E.ON-net met nog meer schulden opzadelt, hamert het vooral op de kostenvoordelen van de overname.

Zo wordt het Nederlandse hoogspanningsnet stabieler na integratie van beide bedrijven, lichtte Kroon eerder deze week toe. Verder kunnen de bedrijven reservevermogen delen, dat ze moeten aanhouden voor het geval er iets mis gaat. Dat spaart kosten. De uitwisseling van windenergie, waarvan in het noorden van Duitsland veel wordt opgewekt, zal volgens Kroon makkelijker gaan. Ook kunnen ze een gezamenlijk systeem opzetten voor data-uitwisseling. Het past in de harmonisatie van het Europese stroomstelsel, waarop Brussel aanstuurt. TenneT laat door de overname zien hierin een rol te willen spelen.

Of de energierekening voor de Nederlandse consument uiteindelijk omhoog of omlaag gaat, is door de diversiteit van de ontwikkelingen lastig te voorspellen. De VEMW heeft er in ieder geval een hard hoofd in. In een persbericht merkt de vereniging op dat TenneT twee weken geleden een voorstel heeft ingediend bij toezichthouder de Energiekamer, die de transporttarieven bepaalt. Uit dat voorstel leidt de VEMW af „dat de tarieven voor afnemers in 2010 met maar liefst 70 procent omhoog zouden moeten gaan”.