Massaal praten over politiek

Roemenen zien politiek als theater. Ze kijken er massaal naar en praten er veel over.

Maar meedoen is iets anders en dat wordt nog lastig bij de verkiezingen op 22 november.

Roemenië zit zonder regering. De grote coalitie van sociaal-democraten (PSD) en liberaal-democraten (PD-L) die het land sinds eind 2008 leidde, spatte een maand geleden uit elkaar onder druk van de naderende verkiezingen op 22 november en de vele moeilijke hervormingen waarover de komende maanden moet worden besloten. De sociaal-democraten gingen in de oppositie.

Maandag presenteerde de derde kandidaat-premier in een maand tijd zijn ministersploeg. Een meerderheid in het parlement heeft al aangekondigd tegen deze door de president voorgestelde kandidaat te stemmen. Net zoals ze zijn eerdere kandidaten afwezen. En net zoals de president de door een parlementaire meerderheid beoogde premier afwijst.

Het politieke drama in Roemenië voltrekt zich op het slechtst denkbare moment. Het land is zwaar getroffen door de internationale economische crisis. De 8 procent groei van de eerste negen maanden van 2008 zijn omgeslagen naar 8 procent krimp van de economie dit jaar. In ruil voor een lening van 20 miljard euro van het IMF, de EU en de Wereldbank heeft de regering moeten beloven ingrijpend te bezuinigen en te hervormen.

Moeilijke besluiten zoals het ontslaan van ambtenaren en verlagen van pensioenen, worden door de regering vooruit geschoven. Maar om het volgende deel van de lening te krijgen, moet nu een begroting voor 2010 worden goedgekeurd die voldoet aan de beloften die het IMF zijn gedaan. De overboeking is door de internationale instellingen uitgesteld tot er wel een regering zit.

President Traian Basescu (PD-L) voert intussen actief campagne voor zichzelf en tegen het parlement. Zijn portret prijkt op ieder groot gebouw in de hoofdstad en op spandoeken boven de dorpstraten door het hele land. Hij kijkt de Roemenen samenzweerderig met een opgetrokken wenkbrauw aan. Alsof hij wil zeggen: we weten allemaal dat politici liegen en bedriegen, stem op mij, dan ruimen we dat zootje samen op.

Een week na de val van het kabinet-Boc schreef Basescu plots een raadgevend referendum uit, ook te houden op 22 november, voor vermindering van het aantal parlementariërs van 471 naar 300 en het afschaffen van een van de twee kamers van het parlement. „Als we ze niet effectiever kunnen maken, laten we dan de kosten (van het parlement, red.) verlagen”, houdt hij zijn kiezers voor op campagnebijeenkomsten. Hij speelt in op een breed levend sentiment. In peilingen zegt maar tien procent van de Roemenen vertrouwen te hebben in de volksvertegenwoordigers.

Roemenen zien politiek als theater. Ze kijken er massaal naar, op de vele nieuwszenders waarop de hele dag wordt gedebatteerd. Ze praten er veel – met afschuw en passie – over. Geliefde thema’s zijn verdenkingen van corruptie en al dan niet vervalste dossiers van de geheime dienst over het communistisch verleden van parlementariërs en ministers.

Maar meedoen is iets anders. „Tijdens het communisme was de staat de vijand”, zegt Radu Albu-Comanescu, assistent aan de faculteit Europese studies in Cluj-Napoca, een relatief welvarende stad in het noordwesten van Roemenië. Keuzes waren er niet. Je deed er verstandig aan om je tot jezelf te beperken, alleen op familie en vrienden te vertrouwen. ,,Het wantrouwen tegenover autoriteiten is een geïnternaliseerde reflex die maar heel langzaam slijt,” constateert hij.

Je met politiek inlaten is ‘een zakelijk besluit’, zegt ondernemer Sebastian Morea. „Dat doe je alleen om geld te verdienen.” Hij is zelf niet politiek actief en het maakt hem „treurig” dat vrienden daar om economische redenen wel voor kiezen, maar hij begrijpt het wel. Overheidsbanen – van gemeentesecretaris tot schoolhoofd – worden alleen uitgedeeld aan politieke vrienden. Wie macht heeft kan geld verdienen. De politiek is net als onder het communisme een baantjesfabriek, zegt hij. Het is alleen complexer geworden om te bepalen wie je te vriend moet houden.