Een last voor Israël

De minister van Buitenlandse Zaken speelt in Israël van oudsher de derde viool. De premier en de minister van Defensie hebben in Israël altijd een dominantere positie gehad. Maar de minister van Buitenlandse Zaken was vaak wel een gezaghebbende stem. Zeker naar politici als Abba Eban, Golda Meir of Shimon Peres werd met ontzag geluisterd.

Dat kan niet worden gezegd van de huidige bewindsman, Avigdor Lieberman, die woensdag in Nederland op bezoek was bij zijn ambtgenoot Verhagen op Buitenlandse Zaken en in de Tweede Kamer.

Anders dan zijn illustere voorgangers is Lieberman in het buitenland eerder een last voor Israël dan tot nut. Op een toernee door Europa werd hij alleen in Italië warm ontvangen. In de Verenigde Staten ontmoet hij steeds meer wantrouwen. De Israëlische consul-generaal in Boston vond het zelfs nodig zijn bezorgdheid over de „strategische schade” voor de banden met de VS in een memo te uiten.

Twee politieke elementen in het politieke gedachtegoed van Lieberman zijn in deze „moeilijke gesprekken”, zoals Verhagen zijn onderhoud van woensdag kwalificeerde, steeds het struikelblok. Ten eerste zijn openlijke discriminatie van Palestijnen en Arabieren, die wettelijk tweederangs burgers zouden moeten zijn. Ten tweede zijn halsstarrig verzet tegen elk appèl om het nederzettingenbeleid op de Westelijke Jordaanoever te bevriezen.

Vooral met deze laatste houding ondermijnt Lieberman de basis voor een vruchtbare dialoog met de Amerikaanse regering, voor wie het nederzettingenbeleid een voorwaarde is om het ‘vredesproces’ vlot te trekken.

Maar de constatering dat Lieberman zijn land in den vreemde geen dienst bewijst, is nog geen oplossing van het probleem waarvoor hij de buitenwereld plaatst. In Israël zelf vertegenwoordigt hij met eenachtste van het electoraat de derde politieke macht.

Zijn Yisrael Beiteinu (Israël Ons Huis) appelleert aan de wrok van een nieuw type immigranten die, net als Lieberman, vaak afkomstig zijn uit de voormalige Sovjet-Unie. Deze Russischtaligen voelen zich tweederangs, zijn seculier georiënteerd, hebben van huis uit een hekel aan het monopolie van het rabbinaat in de burgermaatschappij, zijn trots op hun xenofobe of zelfs racistische ideeën en hebben een broertje dood aan de rechtsstaat die Israël wil zijn.

Deze macht is nog niet gestuit. Premier Netanyahu vijlt weliswaar de scherpste randjes van Lieberman af. Maar ook hij is niet tot concessies bereid, getuige het mislukte bezoek van Netanyahu eerder deze week aan de VS.

Het heeft dan ook geen zin om Lieberman louter te diskwalificeren. De suggestie van Tweede Kamerlid Van Dam (PvdA) eerder deze week dat Verhagen hem beter niet had kunnen ontvangen, waar hij de dalai lama juist wel had moeten spreken, was dubbel onzinnig. Diplomatiek, omdat Lieberman nu eenmaal minister is in een soevereine staat. En politiek, omdat de Israëlische minister niet moet worden ontweken, maar juist met heldere politieke standpunten moet tegemoet worden getreden en tegengesproken.