De president (1)

Gisteren hield president Medvedev zijn tweede Rede tot de Natie in de Sint-Georgiuszaal van het Kremlin. De hele politieke en financiële elite van Rusland was erbij aanwezig. Ten overstaan van oligarchen, gouverneurs, ministers en Doema-leden manifesteerde Medvedev zich als een krachtig leider, die in enkele opzichten afstand nam van het beleid van zijn voorganger. Niet zozeer omdat die het bij het verkeerde eind zou hebben gehad, maar omdat dat beleid - bijvoorbeeld met betrekking tot de in corrupte bedrijven ontaarde staatscorporaties - in de  huidige tijd nergens meer op zou slaan.

Die voorganger, Vladimir Poetin, luisterde vanaf de eerste rij toe met een ontevreden gezicht. Volgens Russische politieke analisten zou hij niet al te enthousiast zijn geweest over wat hij hoorde. Is een scheiding der wegen op komst? In Rusland weet je het nooit, al is vooralsnog de machtsbasis van Medvedev te zwak om echte veranderingen door te voeren. Want in zijn rede van vorig jaar regende het ook hervormingsaankondigingen, vooral op gebied van de democratie. En daar is bar weinig van terechtgekomen - zie de gemanipuleerde uitslagen van de regionale verkiezingen van 11 oktober.

Gisteren beloofde Medvedev opnieuw de democratie te zullen bevorderen. Dit keer zou dat moeten gebeuren door onder andere de verplichting voor politieke partijen af te schaffen om eerst voldoende handtekeningen te vergaren als ze aan verkiezingen willen meedoen. Ook zouden alle partijen gelijkwaardige toegang tot de media moeten krijgen om het spel eerlijk mee te kunnen spelen. Aan die toezeggingen, een herhaling van zijn beloftes van vorig jaar, voegde  hij even later wel dreigend toe dat onder de vlag van democratie niet geprobeerd moet worden het land te destabiliseren.

Ook zei Medvedev de grondwet e zullen garanderen. Gezien de ontwikkelingen op politiek gebied van het afgelopen jaar moest ik ineens denken aan de woorden van de bejaarde mensenrechtenactivist en Goelagveteraan Sergej Kovaljov, die die grondwet een ‘koninkrijk van leugens’ heeft genoemd omdat er weliswaar prachtige dingen in staan, maar de autoriteiten de wet toepassen zoals hen dat uitkomt.

Treffend sprak Medvedev over de Noord-Kaukasus, waar het geld dat daar vanuit Moskou heen wordt gestuurd ,,bijna openlijk wordt gestolen.” Zo mag ik het horen, Dmitri Anatoljevitsj, dacht ik. Nu nog de schuldige hoge ambtenaren arresteren en voor de rechter slepen om hen tot lange gevangenisstraffen te veroordelen, dan zult u zien dat het met dat islamitisch fundamentalisme heel erg meevalt. Ook zei hij een federale minister te zullen aanstellen die de politiek in die regio gaat coördineren, dit tot ongenoegen van de Tsjetsjeense president Kadyrov.

Lilia Sjevtsova, een scherpzinnige politicoloog van het Carnegie Centrum in Moskou, die in haar boek Russia - Lost in transition aan de hand van scherpe analyses alles heeft voorspeld wat in de tweede presidentiële ambtstermijn van Poetin is gebeurd, zei gisteren dat  Medvedevs toespraak alleen over het overleven van de heersende elite ging. Over de aangekondigde hervormingen op gebied van de democratie had ze geen goed woord over: ,,Een eerste stap zou zijn de staatstelevisie open te stellen voor politici van de oppositie en andersdenkenden.  Medvedev kan dat nu al meteen doen.”

De meest concrete en reële toezeggingen betroffen gisteren de economie, die diep in het slop zit. In plaats van afhankelijk te zijn van de verouderde wapenindustrie en export van delfstoffen als olie en gas zou Rusland  moeten overschakelen op een innovatieve economie die duurzame kwaliteitsgoederen produceert. Ook riep de president op tot een ‘intelligente en verantwoordelijke maatschappij’, die de huidige ‘archaïsche maatschappij, waarin de leiders denken en beslissen voor iedereen’ moet vervangen. Een betere kenschetsing van de kern van de problemen in Rusland heb ik nog niet eerder gehoord uit de mond van een Russische leider. Medvedev heeft dus goed wat er aan de hand is, wat ik al wist omdat hij omringd wordt door enkele voortreffelijke adviseurs. Maar ja, die zwakke machtsbasis, hè.

Om het land en de economie beter te kunnen besturen kwam hij gisteren ook met een romantisch plan aanzetten: het afschaffen van zeven van de elf tijdzones. Alsof straks in het Verre Oosten de dag begint in de avondstond.  Het is een voornemen dat nu al door deskundigen wordt gekritiseerd als schadelijk voor de gezondheid.

‘s Avonds was ik op een receptie van de Belgische ambassadeur ter gelegenheid van de naamdag van de koningen Albert en Leopold op 15 november. Volgens de aanwezige diplomaten en Russische analisten uit alle kampen die ik er sprak  bevatte de rede van Medvedev weinig nieuws. Wel zeiden sommigen dat er reden tot zorg was. Want volgens hen was er een grote uittocht gaande van Russische oligarchen en minder rijke multimiljonairs, die als gevolg van de ,,knevelingen door de belastingdienst die dankzij een maatregel van Poetin onder de FSB valt” - zoals een van hen zei - eieren voor hun geld kiezen en hun vermogen in veiligheid willen brengen voor het te laat is.

Behalve een gebrek aan buitenlandse investeerders heeft Rusland straks dus ook een tekort aan investeerders uit eigen land. En dat zal de doodslag zijn voor het welslagen van iedere economische hervorming. De basis van het kapitalisme is namelijk nog altijd bescherming door de wet van het persoonlijk eigendom. Een eigen huis en een kadaster zijn tenslotte de fundamenten van een goed functionerend kapitalistisch systeem. Daar moet de enige echte leider van Rusland, Vladimir Poetin, dus van worden overtuigd, want alleen zo kan Rusland onder zijn of Medvedevs leiding een modern land worden.