'Zwitserlevengevoel is een volslagen vals beeld'

Oud-voorzitter Jacques Schraven (67) van VNO-NCW zou het „rampzalig” vinden om niet meer te werken. „Mensen willen anders oud worden dan hun ouders.”

Jacques Schraven is 67 en al tweemaal gepensioneerd. Eerst bij Shell, toen bij werkgeversorganisatie VNO-NCW. Hij is alleen nooit gestopt met werken. „Ik heb me net laten herkiezen als commissaris van Tata Steel”, vertelt hij in zijn werkkamer bij Tata-dochter Corus in Beverwijk. „Ik zei tegen Ratan Tata [de president-commissaris, red.]: Moet ik dit nog doen, ik ben 67. Hij zei: natuurlijk! Ik ben 71 en ze moeten mij ook herkiezen.” Schraven werd herkozen. Licht triomfantelijk: „Niemand zei: hij is te oud.”

Vanachter zijn bureau heeft hij uitzicht op een Hollandse meester in vergulde lijst: schepen onder sombere luchten, waarvan een met rood-wit-blauwe vlag. In de vensterbank staan beelden. Een serene omgeving waarin hard wordt gewerkt – zijn vorige afspraak liep anderhalf uur uit. „In Nederland is het Zwitserlevengevoel lang gezien als ideale staat van zijn. Een volslagen vals beeld. Ik kan me niets voorstellen bij iemand die graag zit te vissen. Voor mij zou het rampzalig zijn.”

Is de verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar een stap in de goede richting?

„Het is onvermijdelijk. Toen ik bij VNO-NCW kwam, ontdekte ik dat de gemiddelde leeftijd dat mensen met pensioen gingen 59 was. Dat is niet goed. Niet voor mensen persoonlijk, en ook niet voor de samenleving. Werkgevers moeten wel veel meer werk gaan maken van het ontwikkelen, maar ook het bewaren van de kennis en ervaring van ouderen. Daar schort nog van alles aan. Als mensen 45 zijn hoeven ze niets meer te leren. En boven de 50 staan ze al met een been buiten het bedrijf. Je moet het werk interessant houden. En met andere beelden werken. Altijd wordt de stratenmaker opgevoerd. Laat eens mensen zien die niet willen ophouden met werken.”

Een van Schravens nevenactiviteiten is het bestuursvoorzitterschap van de organisatie ILC Zorg voor Later, een ‘onafhankelijke beweging die mensen actief wil laten nadenken over hun toekomst’ en die de vergrijzing hoger op de politieke agenda wil krijgen.

Geen erg bekende beweging.

„We hadden in het begin een grote publiekscampagne voor ogen. Maar uit onderzoek bleek dat dat weinig effectief zou zijn. Mensen denken de boodschap wel te kennen. Toch denken wij dat nog veel bewustwording nodig is. Mensen beseffen onvoldoende dat ze hun toekomst als oudere zelf in de hand hebben.”

Blijft Nederland een goed land om gezond en actief oud te worden?

„Als je vergelijkende onderzoeken ziet, vraag je je af of we ons niet veel te druk maken. Het probleem is elders veel groter. Maar dat is geen excuus om niet te handelen naar wat we weten dat gaat gebeuren. De behoefte aan vrijwilligerswerk zal bijvoorbeeld ontzettend toenemen. Daar moeten we echt meer mensen voor mobiliseren. Jongeren hebben het te druk. Ze hebben nauwelijks tijd voor een sociale agenda, laat staan voor vrijwilligerswerk. Dat moet toch meer gedaan worden door de third age. Mensen tussen de 55 en 75 jaar. En daar moet de overheid niet tussen gaan zitten. Mijn vrouw heeft jaren als vrijwilliger in de ouderenzorg gewerkt. De groep waarin ze dat deed heeft zich opgeheven, omdat er goed verdiend kon worden door hetzelfde werk via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en het persoonsgebonden budget te doen.”

Hoe verhoudt uw beweging zich tot de overheid?

„We zijn niet van plan taken van de overheid over te nemen. We willen wel meewerken als de overheid een duidelijk programma heeft. Maar dat ontbreekt. Terwijl: de leeftijdontwikkeling staat vast. Het zou niet moeilijk moeten zijn een toekomstbeeld te ontwikkelen. Een van de dingen die je zeker weet, is dat de vraag naar zorg zal toenemen. Dat zal technische ontwikkelingen met zich meebrengen. In de VS zijn grote investeringen gedaan in medische verzorging thuis. Philips wil dat ook proberen in Europa maar dat is niet makkelijk, de markt is versnipperd. Wij praten daarover met Philips. We praten ook met Unilever. Een van de aspecten van gezond ouder worden is dat je er in je voeding rekening mee houdt.”

Is leeftijdsdiscriminatie een probleem in Nederland?

„Daar heb ik me niet mee beziggehouden. Ik vind wel dat al die generieke regelingen – kortingen voor 65-plussers en dergelijke – moeten worden afgeschaft. Dat creëert een verkeerd beeld, van afhankelijkheid. Ouderen zijn gemiddeld niet armer dan anderen. Met alleen AOW heb je weinig geld, maar met alleen bijstand ook. Extra vrije dagen voor 55-plussers – moeten we ook vanaf. Je moet wél zorgen dat ouderen overal kunnen komen. Daar is men in VS ook veel verder mee.”

Is het Zwitserlevengevoel dan passé?

„Ik denk het wel. Mensen willen anders oud worden dan hun ouders, op een manier dat ze onderdeel blijven van de samenleving. Daar hoort zelfstandig wonen bij, je vrij verplaatsen, communiceren via ICT. Zeker zolang je gezond bent – en dat moet je proberen te blijven – moet je sociaal aangesloten blijven. Ook in je eigen belang. Het geeft de beste kansen om ook na je 75ste nog in gezondheid te leven.”