Slechter horen door ondertitels

Nederlandse ondertitels onder Engelse films zorgen ervoor dat we minder goed horen wat er precies gezegd wordt. Het is de eerste keer dat een negatief effect wordt gevonden van televisie-ondertiteling.

Het onderzoek is gedaan door het Nijmeegse Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek en de Radboud Universiteit. De studie verscheen gisteren in PLoS One.

In het onderzoek speelde de film Trainspotting, waarin Ewan McGregor een Schotse junk speelt, een centrale rol. Lukte het de Nederlandse studenten om zijn Schotse accent te verstaan? Ze kregen 25 minuten uit de film te zien, met de originele Engelse ondertitels, met Nederlandse, of zonder. Nadat de studenten op deze manier aan de Schotse klanken waren gewend, begon de test. Ze kregen nieuwe stukjes uit de film voorgeschoteld, en nu moesten ze de tekst van McGregor nazeggen (niet het accent, wel de juiste woorden). Volgens hetzelfde recept werd ook een Australische comedy behandeld.

Met Nederlandse ondertitels ging dat herhalen het slechtst. De studenten presteerden zelfs slechter dan als ze de tv-fragmenten in eerste instantie helemaal zonder ondertiteling hadden gezien. De reden is dat we door de ondertiteling de verkeerde fonologie leren, concludeert psycholoog Holger Mitterer van het Max Planck Instituut. „Schotten zeggen bijvoorbeeld brrread met een rollende r. Als je dan het woord ‘brood’ in beeld ziet, leidt dat af van de juiste uitspraak.” Daardoor leren kijkers niet op welke manier een spreker de taal uitspreekt.

Hetzelfde geldt wanneer de vertaling helemaal niet op het Engels lijkt, zoals bij butterfly en vlinder. Mitterer: „Wanneer het woord vlinder in beeld komt, krijgen we toch een beetje de neiging om vlinder te zeggen, en dat leidt af.”

De verschillen waren klein: 77 procent goed met Nederlandse ondertitels, tegen 82 procent met Engelse. Toch denkt de onderzoekers dat het effect in de praktijk te merken is. „Al na 25 minuten zie je een effect, terwijl mensen uren tv en film kijken.”