Onderwijs moet naar de top en ook besparen

Als het hele kabinet bezuinigingen overweegt, kan het onderwijs daarvan niet worden uitgesloten, zei minister Plasterk gisteren tijdens het debat over de onderwijsbegroting.

Hij zag zich voor een „herculische taak” gesteld. Daarmee doelde minister Plasterk (Onderwijs, PvdA) gisteravond op de opdracht om het hele onderwijsbeleid in zestig minuten te presenteren aan de Tweede Kamer.

Zijn woorden hadden ook kunnen slaan op de keuzes die het kabinet moet maken over het onderwijsbudget. Het parlement, dat de afgelopen twee dagen debatteerde over de onderwijsbegroting van 2010, stelde hem talloze vragen over mogelijke bezuinigingen.

De Kamer heeft twee maanden geleden een motie aangenomen van PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer. Daarin wordt de ambitie uitgesproken om het Nederlandse onderwijs naar de topvijf van de wereld te loodsen. Daar is geld voor nodig, vond vooral de oppositie in de Tweede Kamer. Veel geld. Misschien wel vijf miljard euro.

Tegelijkertijd zijn vier ambtelijke werkgroepen aan het bedenken hoe het kabinet miljarden zou kunnen besparen op onderwijs. Dat is niet met elkaar te rijmen, stelden SP, PVV, GroenLinks en D66. En waarom zijn de sectoren cultuur en media wél uitgesloten van bezuinigingen?

Plasterk erkende gisteravond dat „er een wolk hangt boven de rijksfinanciën”. Het hele kabinet overweegt bezuinigingen, en onderwijs kan daarvan niet worden uitgesloten. Plasterk: „We sluiten niets uit, ook cultuur en media niet.”

Toch staan bezuinigingen op onderwijs nog niet vast. In de opdracht die de werkgroepen hebben meegekregen, staat volgens Plasterk niet dat ze moeten bezuinigen. Ze moeten alleen opties voor besparingen aandragen, waarna het kabinet besluiten neemt. Deze ‘heroverweging’ van de rijksfinanciën kan ook uitmonden in extra investeringen in het onderwijs, zei Plasterk. „Ik heb de motie-Hamer goed in mijn oren geknoopt.”

De coalitiepartijen leken zich toch neer te leggen bij besparingen. De PvdA vindt dat het onderwijs kan bezuinigen door slimmer te werken. Het CDA wees op de 950 miljoen euro die het ministerie van Onderwijs jaarlijks uitreikt aan subsidies. Dat kan allemaal wel wat minder.

Alle bespiegelingen over bezuinigingen verdrongen de eigenlijke inhoud van het debat, de onderwijsbegroting van 2010. In voorgaande jaren kwam de Kamer nog wel eens met financiële aanpassingen op het onderwijsbeleid. Die bleven uit. Het belangrijkste wapenfeit van de coalitiefracties was dat ze vroegen om een onderzoek naar leerlingen die op een „administratief onhandige” datum zijn geboren, waardoor ze aan het begin van hun studie een maand studiefinanciering mislopen.

Een andere motie die zal worden aangenomen, vraagt om een experiment met innovatieve schooltijden en dagarrangementen. Terug van weggeweest was de ov-kaart voor zestien- en zeventienjarige mbo’ers, het FC Volendam van de onderwijsbegroting – nu eens eredivisie (de ov-kaart komt er), dan weer eerste divisie (geen geld voor). De laatste stand van zaken is dat het kabinet zal onderzoeken of het toch nog ergens geld kan vinden voor dit doel.

Een bezuiniging van 90 miljoen euro op het basisonderwijs gaat door, ondanks verzet van SP, VVD en GroenLinks. Staatssecretaris Van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) kondigde een onderzoek aan naar het „zomerlek” tussen vmbo en mbo – jaarlijks verlaten vijfduizend leerlingen op dat moment het onderwijs voortijdig. Tegen de voorgenomen bestuursfusie van twee regionale opleidingscentra in Noord-Holland kan ze niets doen, tot ongenoegen van de SP.

Twee partijen die op grote winst staan in de peilingen, de PVV en D66, kregen van andere partijen het verwijt dat ze weinig onderwijsvisie hadden tentoongespreid. PVV’er Martin Bosma redde zich daar met moeite uit, door te zeggen dat hij van andere partijen alleen „open deuren” had gehoord. Voorman Alexander Pechtold van D66 zag in het verwijt een kans om, zijn oude beroep van veilingmeester indachtig, de Kamer plat te spreken met een referaat van enkele minuten over alle onderwijsplannen van zijn partij. Die hebben vooral betrekking op een leven lang leren.

Pas komend voorjaar zal duidelijk zijn wat het kabinet nog ‘heroverweegt’ aan de onderwijsbegroting van 2010.

Redacteuren bloggen op nrc.nl/onderwijs