Ondertiteling belemmert het begrip van Engels

Nederlandse ondertitels onder Engelse films zorgen ervoor dat we minder goed horen wat er precies gezegd wordt. Het is de eerste keer dat een negatief effect wordt gevonden van televisie-ondertiteling.

Het onderzoek is gedaan door het Nijmeegse Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek en de Radboud Universiteit. De studie verscheen gisteren in het wetenschappelijke tijdschrift PLoS One.

In het onderzoek speelde de film Trainspotting, waarin Ewan McGregor een Schotse junk speelt, een centrale rol. Lukte het Nederlandse studenten om zijn Schotse accent te verstaan? Ze werden in groepjes verdeeld en kregen een fragment van 25 minuten uit de film te zien, hetzij met de originele Engelse ondertitels, met de Nederlandse, of zonder.

Nadat de studenten op deze manier aan de Schotse klanken waren gewend, begon de test. Ze kregen nieuwe stukjes uit de film voorgeschoteld, en nu moesten ze de tekst van McGregor nazeggen (niet het accent, wel de juiste woorden). Volgens hetzelfde recept werd ook een Australische comedy behandeld.

Studenten die de Nederlandse ondertitels hadden gezien lukte dat herhalen het slechtst. Zij deden het zelfs slechter dan de studenten die de tv-fragmenten in eerste instantie helemaal zonder ondertiteling hadden gezien.

De reden is dat we door ondertiteling de verkeerde fonologie leren, concludeert psycholoog Holger Mitterer van het Max Planck Instituut. „Schotten zeggen bijvoorbeeld brrread met een rollende r. Als je dan het woord ‘brood’ in beeld ziet, leidt dat af van de juiste uitspraak.” Daardoor leren kijkers niet op welke manier een spreker de taal uitspreekt en wordt het verstaan ervan moeilijker.

Hetzelfde geldt wanneer de vertaling helemaal niet op het Engels lijkt, zoals bij butterfly en vlinder. Mitterer: „Wanneer het woord vlinder in beeld komt, krijgen we toch een beetje de neiging om vlinder te zeggen, en dat leidt af.”

De verschillen waren klein: 77 procent goed met Nederlandse ondertitels, tegen 82 procent met Engelse. Toch denken de onderzoekers dat het effect in de praktijk te merken is. „Al na 25 minuten zie je een effect, terwijl mensen uren en uren tv en film kijken.”

De onderzoekers benadrukken dat de Engelse ondertiteling helpt om ‘fonemen’ te herkennen: klankelementen van woorden. Wie McGregor brrrread heeft horen zeggen, herkent daardoor woorden als brrridge ook gemakkelijker.