De rode familie staat op scheiden

De liefde tussen de grootste vakcentrale, de FNV, en de PvdA is bekoeld. Na de achterban van de bonden keert ook het hogere vakbondskader zich af van de natuurlijke bondgenoot.

De verhoging van de AOW-leeftijd, waarover de Tweede Kamer vandaag in de clinch ligt met het kabinet, veroorzaakt een schisma in de ‘rode familie’. In de tijd van ‘vadertje Drees’, de vader van de AOW, stemde de helft van de bondsleden automatisch PvdA. Dat is allang niet meer zo.

Al sinds het kabinet het AOW-plan in maart bekendmaakte, ageert FNV-voorzitter Jongerius tegen het plan. Maar de brief die 28 FNV-bestuurders deze week, aan de vooravond van het debat naar de PvdA-fractie hebben gestuurd, doet extra pijn. De felheid waarmee de bestuurders uit allerlei sectoren, van schoonmaak tot metaal en de uitzendbranche, hun weerzin uitspreken tegen het AOW-plan is ongebruikelijk.

„Wij en de werknemers voelen ons door de PvdA in de steek gelaten”, schrijven de bestuurders, van wie een deel PvdA-lid is. „De partij is vervreemd van haar oorspronkelijke achterban en verliest zo haar basis en bestaansrecht”, vinden de vakbondsleiders. „De grootste smet op de geloofwaardigheid van de PvdA is Wouter Bos, die in 2004 nog naast ons op het Museumplein stond om te knokken voor het recht om met 62 jaar (!) te kunnen stoppen met werken.”

Toen partijleider en minister van Financiën Bos vanmorgen voor het parlementsgebouw op het Plein in Den Haag uitstapte, kreeg hij een oorverdovend fluitconcert van protesterende FNV’ers. Het waren hooguit zestig man, maar het gezicht van de partijleider van de sociaal-democraten betrok toch toen hij voor leugenaar werd uitgemaakt.

„Voor mij is dit het definitieve einde van de rode familie”, zegt Ben Roodhuizen, een van de ondertekenaars van de brief. Roodhuizen, tot voor kort cao-onderhandelaar namens FNV Bondgenoten bij AkzoNobel, heeft uit protest onlangs zijn PvdA-lidmaatschap opgezegd. Na 35 jaar, samen met zijn vrouw. „Ik heb er elke dag nog last van. Het is net alsof er een orgaan uit mijn lichaam is gehaald. Jaar in jaar uit heb ik hard gewerkt voor de partij. Maar de partij kijkt niet meer naar de mensen voor wie ze is opgericht”, zegt Roodhuizen.

„Van een ‘rode familie’ is al geen sprake meer sinds de WAO-crisis met Wim Kok in de hoofdrol”, zei FNV-voorzitter Jongerius vorige maand in een vraaggesprek met deze krant. Nu de PvdA „de vakbeweging in de steek laat” in de AOW-kwestie, is het volgens Jongerius „helemaal niet gezellig meer”.

Vervolg AOW: pagina 15

SP populair bij vakbondsleden

Op een PvdA-bijeenkomst in Utrecht, waar werd gestemd over het AOW-voorstel, werden vakbondsmensen op boegeroep getrakteerd. Jongerius: „Een nieuw dieptepunt in de betrekkingen.” Diverse dieptepunten hebben er het afgelopen decennium toe geleid dat de achterban van de FNV een stuk pluriformer geworden is. Niet alleen de PVV van Geert Wilders is populair bij een groeiende groep leden. De Socialistische Partij heeft de PvdA twee jaar geleden verdrongen als populairste partij bij de FNV-achterban, bleek uit een peiling van onderzoeksbureau Interview NSS. Toenmalig SP-leider Jan Marijnissen wist 32 procent van de stemmen te winnen bij leden van de FNV, die toen nog 1,2 miljoen leden telde (inmiddels 1,4 miljoen). Ruim een kwart zou nog op de PvdA stemmen.

Het verschil in vertrouwen was nog opmerkelijker. Marijnissen genoot bij SP-leden meer vertrouwen (48,4 procent) dan PvdA-leider Wouter Bos (18,6 procent). Bij de Tweede Kamerverkiezingen stemden net iets meer FNV-leden PvdA dan op de SP. Maar bij de Provinciale Statenverkiezingen lag de SP met 32 procent nipt voor op de PvdA, waar 31 procent van de FNV’ers op stemde. Het gemiddelde vakbondslid is een zwevende kiezer geworden, constateert Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam. „De tijden dat de PvdA steevast op de helft of meer van de FNV-stemmen kon rekenen zijn definitief voorbij.”

De relatie met de vakbeweging heeft „een deuk” opgelopen, erkent PvdA-fractieleider Marriëtte Hamer. De samenleving verandert en de naoorlogse verzuiling met socialistische, liberale en katholieke bloedgroepen is voorbij. Maar er is volgens Hamer wel altijd een „lotsverbondenheid” tussen PvdA en FNV gebleven. Dat bleek alleen al tijdens het veelvuldige telefoonverkeer tussen de fractievoorzitter van de PvdA en FNV-bestuurder Wilna Wind tijdens de onderhandelingen in maart, toen het crisisakkoord met het kabinet in elkaar werd gezet. Al is het Wind en de FNV-leiding toen niet gelukt daarin het optrekken van de AOW-leeftijd van tafel te krijgen.

De SP, die bij elke actie van de FNV schouder aan schouder met de vakbondsleden tegen het AOW-plan demonstreert, profiteert ervan. „Lotsverbondenheid?”, zegt SP-Kamerlid Paul Ulenbelt, voormalig vakbondsman, „Dat betekent in onze opvattingen dat je elkaar helpt en voor elkaar zorgt. Dan geef je niet een kroonjuweel als de AOW weg.” Nee, met deze PvdA „zie ik ons niet samenwerken”, zegt Ulenbelt.

De PvdA laat het er niet bij zitten en vecht om de steun van de achterban te behouden. Al is de scheuring ook in de Kamerfractie te merken, waar twee leden zich niet in het AOW-voorstel kunnen vinden. „Mijn hand is uitgestoken”, laat staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) weten in een reactie op de FNV-brief. „De treurnis zit diep”, en dat kan ze goed begrijpen. Zij hoopt echter, samen met Bos en de hele partijtop, dat de bondsleden over hun schaduw kunnen springen. „Wij vechten er in het kabinet juist voor de AOW voor iedereen in de toekomst betaalbaar te houden. Maar dat kunnen we niet alleen.”