Bartoli brengt overtuigend zielenroerselen van castraat

Klassiek: ‘Sacrificium’. Cecilia Bartoli. Il Giardino Armonico o.l.v. Giovanni Antonini, dirigent & blokfluit. Gehoord: 10/11, Concertgebouw, Amsterdam. *****

‘Evviva il coltellino!’ (‘Leve het mesje’) gold in de operahuizen van de zeventiende en achttiende eeuw als opperste huldeblijk voor beroemde castraatzangers, een artistiek ideaal waarvoor jaarlijks zo’n 4.000 Italiaanse jongetjes werden gecastreerd. De kerk was er officieel tegen, maar jongens die ‘door een paard waren getrapt’ of ‘een aangeboren afwijking hadden’ werden door 32 opeenvolgende pausen aangenomen om de eredienst op te luisteren met hun zangkunst. Een paar gelukkigen, onder wie Farinelli en Caffarelli, werden schatrijk en wereldberoemd. Maar het gros van de verminkte zangertjes verdween anoniem in kerkkoren en prostitutie, of eindigde als bedelaar.

Op haar nieuwste cd blaast mezzosopraan Cecilia Bartoli de virtuoze maar vergeten aria’s uit de ‘scuola dei castrati’ van de Napolitaan Nicola Porpora (1686-1768) met onnavolgbare vocale charme nieuw leven in. Ze doopte de cd toepasselijk Sacrificium.

„Godverdomme, hoe bestaat het dat iemand zó kan zingen?”, verzucht een vrouw uit het publiek, nadat La Bartoli na haar tweede toegift de rode schouderveren uit haar jurk met een achteloze zwier de zaal in heeft geworpen. „Dat komt door God!”, antwoordt haar echtgenoot laconiek.

Zoals de zang van een nachtegaal niet te bekritiseren valt, zo bleek het virtuoze, expressieve, kleurrijke gekwinkeleer van Bartoli opnieuw boven alle twijfel verheven. De diva, half man, half vrouw in haar rood-gouden baljurk die aan de voorzijde zicht bood op zwarte kaplaarzen en een mannenbroek, manifesteerde zich in het Concertgebouw met grote empathie en flair. Ze zong vanuit haar hart, en wendde haar elastieken stemgeluid met theatrale behendigheid aan om de diepste zielenroerselen van de castratenmuziek tot uitdrukking te brengen. Het Amsterdamse publiek lag al vanaf de eerste Porpora-aria aan haar voeten.

De flitsende dialoog met Il Giardino Armonico onder leiding van dirigent en blokfluitist Giovanni Antonini, die het Koninklijk Concertgebouworkest op 25, 26 en 27 november zal gaan dirigeren in een barok vioolprogramma, was in zijn kernachtige transparantie, flitsende tempi en dramatische uitwisseling van affecten een muzikale triomf voor Bartoli én het barokensemble.