Alleen dief gedijt bij stroomuitval

In São Paulo en Rio de Janeiro viel dinsdagnacht de metro uit en ontstond paniek.

Er wordt nog gegist naar de oorzaak van de stroomstoring.

Het is rond tien uur ’s avonds als plotseling alle lichten op de Avenida Prado Junior in Copacabana uitgaan. In de straat, die bekend is om zijn bars en prostituees, is geen hand voor ogen te zien. Mensen beginnen te schreeuwen. De stoplichten werken niet meer, auto’s toeteren onophoudelijk.

Het wordt al snel duidelijk: nergens blijkt nog elektriciteit te zijn. Een chauffeur maakt cynische opmerkingen over Rio de Janeiro, de stad waar in 2016 de Olympische Spelen worden georganiseerd. „Kan je je voorstellen dat zoiets gebeurt in 2016? Wat moet het buitenland wel niet denken?”

Brazilië werd dinsdagnacht getroffen door een grote stroomuitval. Zeker tien zuidelijke en centraal gelegen deelstaten, met tientallen miljoenen inwoners, zaten uren zonder stroom. De exacte oorzaak van de storing is nog onduidelijk.

In metropolen als Rio de Janeiro en São Paulo, samen goed voor zo’n 30 miljoen inwoners, leidde de verduistering tot chaos. Metrolijnen met duizenden passagiers kwamen stil te liggen. Op sommige plekken stond ook het wegverkeer urenlang volledig vast. Telefoonlijnen bleven stil en ook mobiele netwerken op bepaalde locaties hielden op te functioneren.

Rio de Janeiro zonder licht is al snel een spookstad. Wat doet de inwoner van Rio als het buiten pikdonker is? Vooral niet op straat lopen. Te gevaarlijk. De kans op een beroving – met geweld – is te groot. Daarom loopt nu iedereen snel door naar huis. De onrust is groot.

In Rua Gustavo Sampaoi kijken klanten van de drukke supermarkt Zona Sul verbouwereerd om zich heen. Er brandt nog wel een noodlichtje, maar de kassa’s en betalingssystemen liggen plat. De boodschappenwagentjes blijven volgeladen achter in de winkel.

Buurtbewoonster Tatiana Neto heeft gelukkig net betaald. Zo vlug mogelijk wil ze nu weer thuis zijn. Ze waarschuwt: „Ga naar huis toe. Rio is gevaarlijk op dit soort momenten. Dan komen de boeven de straat op.”

Niet voor niets zocht gouverneur Sérgio Cabral van de deelstaat Rio de Janeiro als eerste contact met zijn secretaris van Openbare Veiligheid. Elitetroepen zijn de straat op gestuurd, terwijl de gemeentepolitie extra agenten en administratieve krachten inzet om het verkeer nog enigszins in goede banen te leiden.

Al vrij snel zijn er dinsdagnacht telefoontjes, voor zover die doorkwamen, ontvangen over berovingen van mensen op straat, vooral in de buurt rond het Maracanã Stadion. Ook autobestuurders waren de klos. De zogeheten arrestão, waarbij boeven een rij auto’s op straat vastzetten met een andere wagen, waardoor niemand weg kan, werd weer toegepast, blijkt uit meldingen aan de politie.

Wat de politieke reactie zal zijn, moet de komende dagen blijken. De rigoureuze stroomuitval roept herinneringen op aan het recente verleden, toen Brazilië regelmatig last had van elektriciteitstekorten.

In 2001 moest het land op stroomrantsoen als gevolg van slecht functionerende energiecentrales. Die crisis gaf de populariteit van toenmalig president Cardoso, voorganger van de huidige president Lula, een enorme deuk.

Het land, dat graag erkend wil worden als opkomende grootmacht, kan zich dit soort black-outs eigenlijk niet meer veroorloven. Zeker met het zicht op grote internationale evenementen als de wereldkampioenschappen voetbal in 2014 en de Olympische Spelen twee jaar later.

Want de gevolgen zijn groot. In São Paulo, megastad van zeker 20 miljoen inwoners en bekend om zijn eindeloze files, was de verkeerswanorde dinsdagnacht ongekend. Botsingen van auto’s waren er volop. Maar vooral het stilvallen van de veelgebruikte metrolijnen in deze stad veroorzaakte bijna anarchie in de straten.

Ineens moest duizenden mensen teruglopen naar huis, omdat de bussen ook niet meer reden. Sommige reizigers besloten op straat te overnachten. Een van die mensen was Dilma Anjos, een studente die gisteravond op Avenida Paulista strandde. „Ik ben volledig afhankelijk van de metro”, zei de 26-jarige Anjos tegen het dagblad Estado de São Paulo. „Dus ik ga hier de nacht doorbrengen.”

Nog dezelfde nacht, tegen 01.00 uur plaatselijke tijd, was de stroomstoring verholpen. Volgens het staatspersbureau Agencia Brasil was rond zes uur ’s ochtends „alles weer normaal”. Maar in Rio functioneerden de stoplichten toen nog niet, waardoor het verkeer nog lang verstopt bleef.

Bekijk meer foto’s van de stroomstoring op nrc.nl/foto