Met een houding van: wat moet je?

Hij wil Hamas het liefst aanpakken zoals de VS Japan in WOII – met een bom, dus.

De Israëlische minister Avigdor Lieberman is controversieel. Ook in Europa.

Auto’s met camera’s op het dak rijden rond. Bezoekers van buiten het dorp worden gevolgd door een humvee met bewapende Israëlische soldaten. Nokdim, een Joodse nederzetting ten zuiden van Jeruzalem, op de bezette Westelijke Jordaanoever, is een zwaarbewaakt dorp. Rijen caravans aan de rand van het dorp duiden op snelle groei.

Nokdim is een van de ruim tweehonderd Joodse nederzettingen op de Westoever. Het dorp ligt vlak naast enkele Palestijnse dorpen. Volgens het internationaal recht zijn de nederzettingen illegaal. Maar de bewoners van Nokdim, gesteund door de Israëlische regering, zeggen dat ze er blijven. Zij hebben het historische recht om te wonen in Judea en Samaria, zoals ze de Westoever met een verwijzing naar bijbelse tijden noemen. Sommigen van hen wonen, zo blijkt, pas een paar maanden in Nokdim.

De overgrote meerderheid van de circa 900 inwoners stemde bij de laatste verkiezingen op hun beroemdste inwoner. „Avigdor Lieberman woont hier om ons te steunen”, zegt Shahav Birman, een student. „Dat betekent veel voor me. Andere politici steunen ons alleen in woorden. Hij gaat letterlijk naast ons staan.”

Zelfs de woonplaats van minister Avigdor Lieberman van Buitenlandse Zaken is een statement, merkt Shaul Mishal op. Volgens de hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Tel Aviv „vereenzelvigt hij zich met de kolonistenbeweging door in een nederzetting te wonen”.

Vandaag komt Lieberman op bezoek in Nederland. Hij zal, volgens het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken, zijn Nederlandse collega Maxime Verhagen bedanken voor de Nederlandse steun aan Israël in de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties. Die raad veroordeelde vorige maand oorlogsmisdaden begaan tijdens het Israëlische offensief in de Gazastrook, in december en januari. Nederland stemde tegen deze veroordeling.

Het wordt een opmerkelijk bezoek. De minister van Buitenlandse Zaken, tevens leider van de extreemrechtse partij Yisrael Beiteinu (Israël Ons Huis), is bijna nergens ter wereld echt welkom. „Nederland is met de ontvangst van Lieberman een uitzondering in Europa”, zegt Akiva Eldar, politiek commentator van de links-liberale krant Ha’aretz. „In Duitsland, Groot-Brittannië, Frankrijk en zelfs Italië moeten ze hem al niet meer. Hij zal er ontvangen worden, maar niet met een glimlach. De Franse president Sarkozy heeft zelfs aangedrongen op Liebermans ontslag. Je door hem hartelijk te laten bedanken resulteert in een diplomatiek isolement in Europa.”

Avigdor Lieberman, zegt Shaul Mishal, is een politicus die weinig Israëliërs onverschillig laat: je vindt hem geweldig of je haat hem. „Hij is het product van de groeiende politieke invloed van drie minderheidsgroepen. Hij is vooral populair onder de ruim één miljoen Russische migranten. Niet alleen omdat de van oorsprong Moldavische Lieberman één van hen is, maar ook omdat zijn anti-elitaire houding veel Russen aanstaat. Daarbij heeft hij een groot deel van de kolonistenbeweging voor zich gewonnen, door zich als hun voorman te profileren. Ook heeft hij een groeiende aanhang onder de sefardim, Joden uit Zuid-Europa en het Midden-Oosten. Deze mensen voelen zich vaak achtergesteld en gediscrimineerd. Hij speelt in op hun politieke emancipatie.”

Het politieke leven van Avigdor Lieberman is omgeven door controverses. In 1978 emigreerde hij vanuit Moldavië naar Israël. Daar sloot Lieberman, die onder meer als uitsmijter in een nachtclub werkte, zich volgens recente onthullingen aan bij de inmiddels wegens racisme verboden Kach-beweging van Meir Kahane. Ook volgde een lidmaatschap van de rechtse Likud-partij. Eind jaren negentig stichtte hij de partij Yisrael Beiteinu, een partij die zich vooral richtte op de grote groepen Russische migranten die naar Israël kwamen.

Door de jaren heen groeide Liebermans aanhang gestaag. Hij moet weinig hebben van de orthodox-joodse gemeenschap in Israël, die hij een gebrek aan loyaliteit met de Joodse staat verwijt. Maar bovenal zet hij zich af tegen de Palestijnse minderheid in Israël, die volgens hem een vijfde colonne, een interne vijand, vormt tegen de Joodse staat.

Lieberman is voor zoveel mogelijk etnische scheiding. Hij wil Israëlische Palestijnen een eed van trouw aan de Joodse staat Israël laten afleggen. In het verleden zei hij dat hij voor „vrijwillig vertrek” van Palestijnen naar de Westelijke Jordaanoever of Jordanië is. Ook zei Lieberman dat hij voor teruggave van enkele Palestijnse dorpen aan de Palestijnse Autoriteit is, in ruil voor het behoud van Joodse nederzettingen in bezet gebied. Eldar: „Een paar jaar geleden was dit alles nog schokkend. Geen land zou erover gepiekerd hebben hem te ontvangen. Tegenwoordig hoor je vaak: ach, Lieberman zegt zo veel.”

Stevige uitspraken zijn altijd het handelsmerk geweest van de 51-jarige minister. In de zogeheten tweestatenoplossing – een Palestijnse staat naast Israël – gelooft hij niet. Tijdens de Gaza-oorlog zei hij dat Hamas moest worden bestreden „zoals de Amerikanen in de Tweede Wereldoorlog Japan aanpakten” – een uitspraak die suggereert dat hij voor een atoombom op Gaza is.

Mishal: „Lieberman is niet dom. Hij weet dat politiek en imago bij elkaar horen. Uitspraken als deze dragen bij aan het beeld dat hij graag van zichzelf schetst: de Moldavische migrant die lak heeft aan formaliteit en zegt wat hem belieft. Bedenk dat veel Israëliërs non-conformisme een deugd vinden, zo werden Moshe Dayan en Ariel Sharon ook populair.” Het zit in zijn manier van bewegen, van kijken, zegt Akiva Eldar. „Een houding tegenover de buitenwereld van: wat moet je? Veel Israëliërs zien dat graag.”

Onthullingen over frauduleuze activiteiten hebben Lieberman tot nu toe politiek niet klein gekregen. De Israëlische politie adviseerde het Openbaar Ministerie deze zomer Lieberman te vervolgen wegens corruptie, witwassen en fraude. Lieberman heeft wel aangekondigd te zullen aftreden als het ook echt tot zo’n vervolging komt. Hij ontkent gefraudeerd te hebben.

Om binnenlands-politieke redenen bood de nieuwe minister-president, Benjamin Netanyahu, Lieberman de positie aan van minister van Buitenlandse Zaken. Netanyahu had Yisrael Beiteinu, grote winnaar bij de laatste verkiezingen, nodig om een brede coalitie te vormen. Lieberman kreeg de post die hij wilde. Eldar: „Als je die baan krijgt, moet je twee dossiers bijhouden: het vredesproces met de Palestijnen en de relatie met de Verenigde Staten. In een vorm van overleg met de Palestijnen gelooft Lieberman niet, daar wil hij zijn tijd niet aan verknoeien. En de relaties met de Verenigde Staten worden volledig uitbesteed aan Netanyahu en president Shimon Peres.”

De agenda van Lieberman is daardoor tamelijk leeg. De Arabische landen waarmee vrede is gesloten, Jordanië en Egypte, willen hem niet zien nadat hij had gezegd dat de Egyptische president Mubarak naar de hel kon lopen. Europa bedankt vriendelijk voor de eer. Hij maakt vooral reizen in de diplomatieke periferie, zoals naar Zuid-Amerika en Afrika.

De inwoners van Nokdim zeggen dat de buitenwereld een verkeerd beeld heeft van hun dorpsbewoner. „Lieberman is geen racist. Hij is boven alles een realist”, zegt beveiliger Uriel (22). „Hij weet dat Judea en Samaria van ons zijn en dat je je zin niet met praten alleen krijgt.”