Een hulpmiddel dat helpt in je ontwikkeling

De afgelopen maand is het ‘ervaringscertificaat’ (EVC) in een campagne aangeprezen.

Hiermee is werkervaring in een document vast te leggen, maar hoe werkt dat precies?

Een schilder, een ambulancebroeder en een stratenmaker die tijdens hun werk een stuk groter worden dan omstanders.

Met die tv-reclame en de slogan ‘Je groeit harder dan je denkt’ is de afgelopen maand door de overheid het ervaringscertificaat (EVC) aangeprezen.

In dit document wordt werk- en andere levenservaring, die niet in diploma’s uit te drukken is, concreet gemaakt. Een EVC moet het voor mensen makkelijker maken nieuw werk te vinden, vrijstelling te krijgen voor onderdelen van een opleiding of promotie te maken. Maar hoe ‘meet’ je iemands ervaring?

Een voorbeeld: veel hogescholen bieden ervaringscertificaten aan voor hun opleidingen: zo haalde informatieanalist Guido Hillekens dit voorjaar zijn diploma voor de hbo-studie bedrijfskundige informatica aan de Fontys Hogeschool, zo meldt de website van de hogeschool. Door zijn dertien jaar ervaring in de ICT, met een mbo-opleiding elektronica in bezit, kon hij voor driekwart van het hbo-curriculum bewijzen dat hij daar in de praktijk al bekwaam in was geworden. De rest haalde hij in een jaar tijd, in plaats van de vier jaar die voor de opleiding staat.

Een ander voorbeeld: het Drenthe College biedt een ervaringscertificaat aan voor de functie allround banketbakker, een beroepsopleiding op mbo-niveau. Iemand die daarvoor in aanmerking wil komen moet een „gevarieerd pakket bewijsmateriaal” over kunnen leggen aan de EVC-begeleider, vertelt coördinator Greetje Dikkers. „Dat kan hard bewijs zijn, zoals het diploma van een eerdere opleiding, het certificaat van een cursus bonbons maken of het arbeidscontract bij een bakker.”

Ook referentiebrieven van eerdere werkgevers of lidmaatschappen van een beroepsvereniging tellen mee. Maar de banketbakker kan ook foto’s van deelname aan een banketbakkerscompetitie aanleveren of een eigen recept. „Ook een walkthrough, een simulatie van de werkzaamheden, is mogelijk.”

Als er samen met de begeleider genoeg bewijsmateriaal verzameld is in een portfolio, wordt dat beoordeeld door een of meerdere assessoren, die ook een interview met de kandidaat afnemen. Op regionale opleidingscentra of hogescholen (samen verreweg het grootste gedeelte van de aanbieders van ervaringscertificaten) zijn dat vaak de docenten. Die besluiten in hoeverre een kandidaat voldoet aan de gestelde eisen. „Een ervaringscertificaat is dus niet per se gelijkwaardig aan een diploma”, vertelt Marijke van Rijswijk, die voor ROC Midden-Nederland de certificaten coördineert. „Er kan uit blijken dat je een bepaald opleidingsniveau gehaald hebt door je ervaring, er kan ook uit blijken dat je nog kennis mist. In dat geval kun je die versneld opdoen.”

Aangezien voor alle beroepsopleidingen in Nederland een lijst vaardigheden (‘kerncompetenties’) is opgesteld waaraan iemand moet voldoen, is eenvoudig vast te stellen hoeveel vrijstelling iemand krijgt voor een vervolgopleiding. In het ervaringscertificaat, een soort diploma van een paar pagina’s, staat precies vermeld aan welke kerncompetenties de kandidaat wel en niet voldoet.

Hoewel het mogelijk is je als particulier aan te melden, komen de meeste mensen in een EVC-procedure terecht via hun werkgever, zo leert een rondgang langs aanbieders.

Het wordt veel gebruikt voor ‘uitstroombevordering’ bij bedrijven: werknemers wier baan verdwijnt zo gekwalificeerd mogelijk laten vertrekken, of een andere functie voor ze vinden binnen het bedrijf.

Van Rijswijk van ROC Midden Nederland zegt dat de eerste grote groep deelnemers in 2005 van KPN kwam, waar toen aangekondigd werd dat er in een paar jaar 10.000 banen moesten verdwijnen. „Wij kregen mensen binnen die geen enkel diploma hadden, die waren op hun vijftiende begonnen met kabels leggen, op straat, onder zo’n tentje.” Dat lijkt misschien weinig. „Maar sommigen van hen bleken gaandeweg ervaring voor drie mbo-diploma’s te hebben opgedaan”, zegt Van Rijswijk.

De suggestie dat het ervaringscertificaat vooral gebruikt wordt om makkelijker van overtollig personeel af te komen vindt Van Rijswijk te negatief. „Het is ook heel geschikt als hrm-instrument [human resource management, ofwel personeelsbeleid, red]. Stel dat je als ‘witte’ bank je best wilt doen om de top van je personeel wat meer een afspiegeling van de maatschappij te laten zijn, dan kun je door ervaringscertificaten zorgen dat de doorstroom wat sneller verloopt.”

In sommige gevallen bieden bedrijven het hun personeel aan als beloning voor trouwe dienst, vertelt Dikkers van Drenthe College. „Bijvoorbeeld een man die 25 jaar in dienst was bij het bedrijf, hij kreeg zijn ervaringscertificaat samen met zijn jubileumcadeau.”

Bovendien is de overheid er op gebrand om onder het motto ‘een leven lang leren’ meer mensen aan een zogenoemde startkwalificatie te helpen. Dat is een onderwijsniveau dat uitzicht biedt op ‘duurzaam werk’, vastgesteld op havo-, vwo- of mbo2-niveau. Volgend jaar zou 80 procent van de beroepsbevolking daaraan moeten voldoen. Om dat te bereiken stimuleert de overheid het uitreiken van ervaringscertificaten met subsidies en belastingvoordeel. Van Rijswijk van ROC Midden-Nederland: „Ik heb net 75 dakdekkers binnengekregen die zijn aangemeld door de branchevereniging. Dat zijn mensen die van oudsher geen diploma hebben.”

Overheidssteun is nodig, want een ervaringscertificaat is duur: bij de meeste aanbieders kost het minstens 750 euro. „Het is ook wel een officieel, gecontroleerd document, dat je recht geeft op vrijstelling voor onderwijs of een hoger salarisniveau. Niet een papiertje dat je zomaar in een middag haalt”, verklaart directeur Erik Kaemink van het Kenniscentrum EVC, dat namens de overheid zicht houdt op de ruim honderd aanbieders van ervaringscertificaten.

Volgens Kaemink viel het aantal deelnemers tot voor kort tegen. „Een paar jaar geleden viel er nog niets te meten, in 2008 haalden zo’n tienduizend mensen hun certificaat , dit jaar gaan we daar overheen.” Het streefcijfer van 20.000 ervaringscertificaten per jaar heeft de overheid recentelijk losgelaten, maar de economische crisis is wel een mooie aanleiding geweest om de campagne weer eens aan te zwengelen, zegt hij. „Onder het motto: haal nu nog je EVC, voor je geen werk meer hebt.”