Bij zorgcentrum Orbis is het geld nu echt op

Orbis in Sittard bouwt al jaren aan het ‘Ziekenhuis van de Toekomst’. Maar de exploitatielasten liepen zo hard op, dat het concern geen buffers meer over heeft en financieel klem zit.

De Inspectie voor de Gezondheidszorg houdt verscherpt toezicht. De financiën staan onder intensieve controle van ABN Amro en Fortis. De vakbonden kijken met argusogen naar een reorganisatie die maar niet op gang wil komen. En de gemeente Sittard-Geleen en de provincie Limburg moeten, tegen wil en dank, met een deel van de opbrengst van de verkoop van energiebedrijf Essent bijspringen om een sociaal plan te financieren.

Het Orbis Medisch en Zorgconcern in Sittard zit financieel compleet klem. Het geld is al een tijdje op. Van de 5.500 werknemers raken 700 hun baan kwijt, in een poging om de verliezen dit jaar te verminderen. Vorig jaar leed Orbis ruim 23 miljoen euro verlies.

De stichting die het ziekenhuis exploiteert doet ook in thuiszorg en geestelijke gezondheidszorg in de westelijke mijnstreek. Orbis heeft bijna 400 miljoen euro geleend van ABN Amro en Fortis plus nog enkele tientallen miljoenen euro elders, bij onder meer de publiekesectorbank BNG.

In 1997 begon de planning voor een ‘Ziekenhuis van de Toekomst’: alles digitaal, robottechnologie, eenpersoonskamers. Begin dit jaar is het ziekenhuis feestelijk geopend. Drie dagen later trad bestuursvoorzitter Ludo Janssen af; zijn collega Guus Broos vertrok eerder onder druk van de banken.

Orbis verkeert al meer dan een jaar in een kritieke financiële situatie. In september 2008 was de kas leeg en dreigde de aannemer van de nieuwbouw zijn apparatuur weg te halen omdat hij niet meer werd betaald. Hoe kon het zo ver komen? Orbis had eind 2005 een lening van 180 miljoen euro afgesloten bij de Europese Investeringsbank in Luxemburg. Samen met een lening van ABN Amro en Fortis moest dat genoeg zijn voor de ambitieuze nieuwbouw.

De Europese Investeringbank wilde wel een garantie van het Waarborgfonds voor de Zorgsector dat de terugbetaling van leningen aan ziekenhuizen en andere zorginstellingen zeker stelt. Op 28 november 2007 schreef het Waarborgfonds echter een afwijzingsbrief: de exploitatielasten van het nieuwe ziekenhuis waren te hoog, het concern zou te lang een negatief eigen vermogen hebben, zodat er geen buffers meer waren om tegenvallers op te vangen.

Orbis stapte weer naar ABN Amro en Fortis, maar die wilden uiteindelijk niet nog meer geld uitlenen. Begin september 2008 kondigde Orbis een kort geding aan tegen de banken om hen te dwingen tot financiering. De banken zagen dat als een vertrouwensbreuk. Zij verlangden daarna actieve bemoeienis met de financiën van de raad van toezicht van het concern onder leiding van DSM-bestuurder Jan Zuidam. Overleven op de korte termijn, noemt de raad van toezicht dat later.

Op 19 september meldde Orbis overeenstemming met ABN Amro en Fortis over een overbruggingskrediet. „Een pak van mijn hart”, noteert Orbis-directeur Cees Sterk op zijn weblog. Het kort geding tegen de banken was van de baan. Orbis had bij nader inzien geen poot om op te staan.

De rechtszaak die ex-voorzitter Janssen in juni van dit jaar aanspande tegen Orbis om een contractueel toegezegde gouden handdruk (243.670,03 euro) ook te krijgen, biedt tevens een inkijkje in de onderhandelingsstrategie van de banken. Uit het vonnis: „Ook stelden de banken als voorwaarde voor kredietuitbreiding dat Orbis een CFO [financieel directeur, red], tevens lid van de raad van bestuur, zou belasten met het financiële beheer en dat de heer (A) op korte termijn het veld zou ruimen. Orbis heeft hiermee ingestemd.” De heer A is Broos. Op 7 oktober, zo vermeldt het vonnis, wordt interim-manager Maarten van der Vorst aangesteld als financieel directeur. Hij deed eerder een vergelijkbare klus bij het noodlijdende zorgconcern Meavita.

Twee weken na het aangekondigde akkoord met de banken nationaliseert het kabinet ABN Amro en Fortis Nederland. De samenvoeging van de twee banken ligt in het verschiet. Het totale risico op de kredieten van bijna 400 miljoen euro komt dan bij één partij. Op 24 oktober geeft Orbis zijn belangrijkste vastgoed, waaronder het ziekenhuis, in onderpand aan ABN Amro en Fortis voor een hypotheek van 425 miljoen euro.

Financieel bestuurslid Van der Vorst krijgt op 6 maart fiat voor een nieuw plan, dat voorziet in een verlies van 700 banen. Het verlies over 2009 moet van 38 miljoen euro verlaagd worden naar 6 miljoen. Omdat Orbis geen eigen geld meer heeft voor een sociaal plan, probeert zij eerst steun in Den Haag te krijgen. Minister Ab Klink (Volksgezondheid, CDA), die een maand eerder de veel kleinere IJsselmeerziekenhuizen nog heeft gered, ziet er nu niets in. Voor patiënten van Orbis zijn elders in de regio nog genoeg bedden en specialisten beschikbaar, redeneert hij.

De gemeente en de provincie zien niets in steun, maar draaien bij, evenals zorgverzekeraar CZ en de eigen ziekenhuisspecialisten. Zij zijn in de loop van de zomer bereid samen 17 miljoen euro aan garanties te geven aan de banken, zodat de banken op hun beurt extra krediet geven aan Orbis om het sociaal plan te betalen. Het is een klassieke oplossing voor kredieten met een hoog risico: de bank leent nog meer geld om de activiteiten in stand te houden die uiteindelijk voldoende opbrengsten moeten opleveren waarmee de lening in de toekomst wordt terugbetaald.

De rente en aflossingen op de mammoetkredieten moeten de komende jaren uit de exploitatie van het ziekenhuis van de toekomst komen. Maar lukt dat?

De werkdruk is hoog, zegt AbvaKabo FNV-bestuurder Betty van Dokkum. De vakbonden hebben de verzekering gekregen van directeur Sterk dat de reorganisatie in december echt begint. Van Dokkum: „Inmiddels zijn veel mensen vertrokken die niet hoefden te vertrekken.” Zij vreest dat daardoor onvoldoende productie wordt gemaakt en operatiekamers stil liggen. „Dat kan niet, dat is het hart van het ziekenhuis.”