Ik ben zwanger en liet prik passeren

Vaccineren? Altijd doen, dacht ik. Maar de informatie van het RIVM is onvoldoende.

De effecten van stoffen in het vaccin op het ongeboren kind zijn niet onderzocht.

Half oktober viel hij op de mat, de brief van de huisarts. „Geachte mevrouw, u bent langer dan drie maanden zwanger en daarom komt u in aanmerking voor vaccinatie tegen de Mexicaanse griep. Wij nodigen u uit om uw twee prikken te komen halen op 5 en op 28 november. Hoogachtend, uw huisarts.”

Vaccineren? Onmiddellijk doen, denk ik altijd. Wat dat betreft heb ik een rotsvast vertrouwen in de medische wetenschap. Dankzij vaccinaties is polio vrijwel uitgeroeid, dankzij vaccinaties kan ik naar Afrika zonder me al te veel zorgen te maken. Doodzonde dat de helft van de pubermeiden zich eerder dit jaar heeft laten bangmaken door indianenverhalen over de prik tegen baarmoederhalskanker. Wie een vaccinatie afslaat, is naïef, irrationeel en misschien ook wel ondankbaar – denk ik altijd.

Maar nu sta ik in dubio. Er zitten wel degelijk haken en ogen aan het gebruik van dit vaccin voor zwangere vrouwen. Wie doorgraaft op de website www.grieppandemie.nl, merkt dat het RIVM er omheen kletst. Wat zit er precies in het vaccin en in welke hoeveelheden? Welke studies zijn er gedaan bij zwangere proefdieren of mensen en wat kwam daaruit? Welke overwegingen heeft Nederland gemaakt? Buitenlandse websites, bijvoorbeeld van de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) en het Canadese Public Health Agency, bieden veel meer informatie en zijn veel toegankelijker. Het RIVM heeft weinig geleerd van de campagne tegen baarmoederhalskanker.

Er heerst grote onrust onder zwangeren: niemand weet wat te doen. Uit onderzoek van Radio 1 bleek dat veel verloskundigen de prik afraden, terwijl gynaecologen hem juist aanraden. De Gezondheidsraad adviseerde in augustus gezonde zwangeren niet te vaccineren, maar stelde zijn mening in september bij: toen adviseerde raad het vaccin „ook beschikbaar te stellen aan gezonde zwangeren”. Een advies gaf de raad nadrukkelijk niet. Pas gisteren nam de Gezondheidsraad stelling: toch maar wel vaccineren, die zwangere vrouwen. Terwijl de eerste vaccinatieronde in veel huisartsenpraktijken al voorbij is – ook in de mijne.

Hoe moet je nu als burger een weloverwogen keuze maken, als je zo weinig informatie te zien krijgt?

Op alle grote, online zwangerschapsfora overheersen in elk geval twijfel en scepsis. Vrijwel alle bloggende zwangeren zeggen de prik niet te zullen halen.

Waarom zou ik mij als gezonde zwangere moeten laten vaccineren? Hoe minder medisch gedoe aan mijn lijf, hoe beter. Het gaat om een milde griep, dus als ik ziek word, ga ik gewoon in bed uitzieken. Zeventien doden in Nederland? Ach, elk jaar overlijden er in Nederland enkele honderden mensen aan de gewone seizoensgriep. De website van het RIVM bevestigt deze houding: „Een zwangere vrouw heeft niet meer kans om besmet te raken. Wel heeft de moeder in de laatste dertien weken van de zwangerschap een iets grotere kans op complicaties, zoals longontsteking. Om die reden kunnen zwangere vrouwen uit deze categorie die griep doormaken een virusremmer voorgeschreven krijgen van hun huisarts.”

Op de website van de WHO lees ik echter dat het risico op ernstige complicaties tienmaal hoger ligt dan onder niet-zwangeren. Daardoor bestaat maar liefst 7 tot 10 procent van de mensen die met Mexicaanse griep op de intensive care terechtkomen uit zwangere vrouwen. Zij lopen een hoger risico op ernstige longontsteking en dus op een gevaarlijk zuurstoftekort in het bloed – en dat is schadelijk voor het kind. Hetzelfde geldt voor de bijbehorende koorts, en het feit dat de moeder wegens haar zwangerschap niet voor alle medicijnen in aanmerking komt. Het enige wat het RIVM zegt over het risico voor het ongeboren kind: „Er is op dit moment geen reden te verwachten dat deze griep een verhoogde kans geeft op aangeboren afwijkingen.” Vreemd, dat verschil in toon.

Dat het vaccin gloednieuw is en heel snel goedgekeurd en op de markt gebracht, daar zit ik niet mee. Maar dit vaccin bevat twee dingen die zorgen voor veel onrust op internetfora: zogenaamd adjuvans – dat in vaccins tegen ‘normale wintergriep’ niet voorkomt – plus het conserveringsmiddel thiomersal.

Adjuvans is een combinatie van hulpstoffen die het immuunsysteem een oppepper geven. Daardoor hoeft het vaccin minder werkzame stof te bevatten en is de persoon ook beschermd tegen eventuele nieuwe mutanten van het Mexicaanse griepvirus. Adjuvans geeft iets meer bijwerkingen, zoals pijn rond de prikplek. Maar wat ik veel erger vind: de effecten van adjuvans op het ongeboren kind zijn nog niet onderzocht, aldus RIVM en WHO. Daarom heeft de WHO in juli aangeraden zwangeren te vaccineren met een vaccin zonder adjuvans. Canada en Frankrijk hebben voor zwangere vrouwen vaccins zonder adjuvans besteld. Heeft Nederland een goede reden om geen adjuvansloze vaccins te bestellen? Is het te duur, duurt het te lang? Is er een rationele afweging gemaakt? Prima, maar zeg dat dan!

Dan thiomersal – ook wel thimerosal genoemd. Dat is een ethylkwikverbinding die bacteriegroei in het vaccin tegen gaat. Dat thiomersal noodzakelijk is voor vaccinvoorraden die lange tijd op de plank terechtkomen, is begrijpelijk. Maar in PubMed, de online database van wetenschappelijke artikelen, vind ik dat rattenbaby’s die aan thiomersal waren blootgesteld, minder alert reageerden op pijnprikkels. Hoeveel thiomersal krijgt mijn ongeboren kind binnen in vergelijking met die rattenbaby’s? Iedereen krijgt dagelijks kwik binnen. Waar het om gaat, is hoevéél. Hoe zit het met de doses die nu aan zwangeren worden gegeven? Niks over te vinden op de RIVM-website.

Ik dacht dat ik me geen zorgen hoefde te maken over mijn vaccinaties. Maar door de merkwaardige opstelling van het RIVM ben ik daar anders over gaan denken.

Mijn prikkans van 5 november is inmiddels gepasseerd. Ik heb me niet laten vaccineren.

Nienke Beintema is freelance wetenschapsjournalist en 24 weken zwanger.