Als de dag van toen

Achteraf was iedereen er natuurlijk zelf bij. Ook Sarkozy, toen adjunct-secretaris-generaal van de gaullistische RPR, heeft naar eigen zeggen op donderdag 9 november 1989 met eigen handen meegewerkt aan de val van de Muur in Berlijn. Zondag heeft hij voor dag en dauw een foto geplaatst op zijn eigen pagina van netwerksite Facebook met een tekst die moet aantonen hoe profetisch de huidige Franse president toen al in de toekomst kon kijken.

Als het al waar is dat Sarkozy er bij was, terwijl president Gorbatsjov van de Sovjet-Unie die avond reeds in bed lag, dan heeft hij als partijfunctionaris destijds verstek laten gaan bij de herdenking van de sterfdag van generaal De Gaulle. Hoe dan ook, het verlangen van Sarkozy om zich met terugwerkende kracht te voegen bij de voorhoede van deze geschiedenis illustreert de kracht van de 9de november 1989.

Door de eenheid van handeling, plaats en tijd was na die ene nacht de hereniging van Duitsland slechts een kwestie van tijd. Al moest toenmalig bondskanselier Kohl wel behoedzaam opereren omdat ook westerse bondgenoten in Europa, variërend van president Mitterrand en premier Thatcher tot premier Lubbers, argwaan koesterden. Maar de angstvisioenen dat een ongedeeld Duitsland in het hart van Europa weer agressiever zou worden, bleken en blijken nog steeds ongegrond. Duitsland is nu een van de allerstabielste democratieën in Europa. En het land neemt ook elders deel aan militaire missies met een terughoudendheid die zelfs door de sceptici van toen nu lichtelijk overdreven wordt gevonden.

Dit heeft veel, zo niet alles, te maken met de wijze waarop Duitsland na zijn hereniging is omgegaan met zowel de geschiedenis als de toekomst. Het rijke Westen heeft ruimhartig betaald voor de integratie van de uitgewoonde planeconomie in de sociale markteconomie. Het arme Oosten kan zich nu al vier jaar verheugen in het kanselierschap van Merkel, die in de DDR is opgegroeid. En in het hart heeft zich een ongekende hoofdstad ontwikkeld. Het nieuwe Berlijn is, ondanks de budgettaire armoede, een cultureel en politiek centrum van heel Europa geworden.

In de ‘verwerking van het verleden’ heeft Duitsland zich eveneens van zijn beste kant laten zien. Een grootscheepse bijltjesdag bleef uit. Maar veel archieven gingen wel open. Pijnlijke waarheden kwamen zo aan het licht. Reputaties werden onttakeld. Aangrijpende of hilarische boeken en speelfilms werden juist weer geschapen. Tegelijkertijd is de alleenheersende SED niet bestreden door haar te verbieden. Dé partij uit de DDR is, na enkele naamswijzigingen en een fusie, nu als Die Linke goed voor bijna 12 procent van het Duitse electoraat. Hoe ondankbaar dat ook lijkt, de sociale spanningen tussen ossi’s en wessi’s zijn zo gekanaliseerd.

Dat was nodig. Want na 9 november 1989 heeft lang het misverstand bestaan dat verlangen naar politieke vrijheid onvermijdelijk leidt tot liefde voor een waarlijk onversneden kapitalisme. Zo consequent zijn de meeste burgers echter niet. Zelfs niet in het zo uniek herenigde Duitsland.