Rabo lijdt zeker 100 miljoen schade door vastgoedfraude

In alle 15 vastgoedprojecten die de RaboVastgoedgroep liet onderzoeken, is fraude gepleegd. En meer onregelmatigheden bij projecten van oud-directeur Jan van V. worden vermoed.

Veel oud-collega’s bij Bouwfonds konden het eind 2007 niet geloven. Oud-directeur Jan van V. opgepakt wegens fraude? Hoofdverdachte in het grootste fraudeonderzoek in de Nederlandse geschiedenis? Ze kenden de directeur die in 2001 was vertrokken als een keurige man. Onberispelijk. Stipt. Een man met een enorme kennis van commercieel vastgoed.

Maar volgens justitie was de vastgoedman uit Heemstede helemaal niet onberispelijk. Hij zou leiding hebben gegeven aan een criminele organisatie die jarenlang Bouwfonds en Philips Pensioenfonds zou hebben opgelicht met dubieuze vastgoedtransacties. Met smeergeld trokken de verdachten vastgoedprojecten naar zich toe. Het vastgoed werd volgens justitie te goedkoop gekocht en te duur verkocht. Het verschil staken de verdachten in hun zak.

Van V. werd op 13 november 2007 aangehouden in zijn villa in Heemstede. Bouwfonds – sinds 2006 eigendom van de Rabobank – begon na de arrestatie met een eigen onderzoek naar de afdeling Bouwfonds Vastgoedontwikkeling. Daarvan was Van V. tussen 1995 en 2001 directeur. Deze week maakte RaboVastgoedgroep, zoals het voormalige Bouwfonds nu heet, de resultaten bekend.

Eerst werden alle projecten van 1995-2005 geïnventariseerd. Dat waren er rond de 550. RaboVastgoedgroep heeft nog steeds het vermoeden dat met veel van deze projecten gefraudeerd is. Dat aantal was te groot om te onderzoeken. Forensisch onderzoekers van PriceWaterhouseCoopers en KPMG beperkten zich daarom tot vijftien projecten van Bouwfonds. Bij al deze vastgoedprojecten, zoals in Rotterdam, Amsterdam, Utrecht, Frankfurt en Gent, is volgens de onderzoekers gefraudeerd.

Rabo schat de totale schade die ze geleden heeft door oud-directeur Jan van V. op tenminste 100 miljoen euro. Eerder al liet het Philips Pensioenfonds weten dat zij door de fraude voor ongeveer 150 miljoen euro gedupeerd is. De echte schade is waarschijnlijk veel groter, omdat lang niet alle projecten onderzocht zijn waar mogelijk bij gefraudeerd is.

Maar wat deden Jan van V. en zijn medeverdachten volgens justitie precies? Neem het project Symphony, een wolkenkrabber op de Zuidas in Amsterdam. Eind jaren negentig bedenkt Jan van V. als directeur van Bouwfonds met onderontwikkelaar Hans van T. deze prestigieuze woon- en kantoortoren. Ze maken een winstdeling. Als het gebouw verkocht en geleverd is aan een koper krijgt Bouwfonds 40 procent van de winst en het bureau van Hans van T. 60 procent. Opmerkelijk, vindt Rabo als het project later onderzocht wordt. Waarom krijgt Hans van T. 60 procent van de winst, terwijl Bouwfonds als hoofdontwikkelaar alle risico’s loopt?

Later treft justitie ook nog een andere winstdelingsovereenkomst aan, uit 2006. Jan van V. is dan al lang weg bij Bouwfonds en werkt voor zichzelf. In de geheime overeenkomst staat dat een groot gedeelte van de 60 procent winst over het project die Hans van T. ontvangt, vervolgens moet worden doorbetaald aan het bedrijf van Jan van V. Van de eerste 15 miljoen euro winst voor Hans van T. krijgt Van V. 80 procent. Van de rest van de winst krijgt hij nog eens de helft.

Dit is volgens justitie en Rabo Vastgoedgroep jarenlang de werkwijze van Jan van V. en zijn medeverdachten geweest. Als directeur van Bouwfonds maakte Van V. afspraken met allerlei onderontwikkelaars, die forse bedragen ontvingen voor kleine werkzaamheden of voor niet uitgevoerde werkzaamheden. Die onderontwikkelaars mochten een klein beetje van dat geld zelf houden. De rest moesten zij doorbetalen aan allerlei mensen, op aanwijzing van Van V.. Het ging bijvoorbeeld als smeergeld naar medewerkers van Philips Pensioenfonds, die volgens justitie in ruil daarvoor vastgoeddeals gunden.

Om die betalingen te verantwoorden, werd er geschermd met allerlei verklaringen, zoals een bouwclaim. Of er stond advieskosten of aanbrengfee op de factuur. Zo zei Hans van T. in het geval van Symphony dat hij recht had op zo’n groot gedeelte van de winst omdat hij van de gemeente mondeling de bouwclaim had gekregen voor de bouwgrond van Symphony. De gemeente ontkende dit later en zei alleen met Bouwfonds afspraken te hebben gemaakt.

RaboVastgoedgroep stelt nu na het eigen onderzoek dat directeur-Jan van V. veel te lang zijn gang kon gaan binnen Bouwfonds. Hij had een team van vijftien mensen om zich heen die hij tot in detail aanstuurde. De meesten van hen zijn ook verdachte in de zaak. Met zijn team zat Van V. in een apart gebouwtje, dat voor anderen niet toegankelijk was. ‘De villa Van V.’, heette het binnen het bedrijf.

Rabo zegt dat het toezicht op Van V. tekort schoot. Dat kwam onder meer doordat Bouwfonds-bestuursvoorzitter Cees H., die in 2001 vertrok, heel dik was met Jan van V. Cees H. is ook verdachte in de zaak. Maar daarna waren er genoeg signalen dat er dingen niet klopten. Zo nu en dan stonden er klokkenluiders op. En ook de belastingdienst wilde in 2005 een en ander weten over verschillende vastgoedprojecten. Bouwfonds liet daarna ook onderzoek doen. Dat leverde wel vreemde dingen op, maar fraude troffen de onderzoekers toen nog niet aan.

Op 17 november komen de eerste verdachten voor de rechter, een aantal onderontwikkelaars die samenwerkten met Bouwfonds. In totaal zijn er 40 personen verdacht. Hoofdverdachten Jan van V. en Nico V. komen op zijn vroegst volgend jaar voor de rechter.