Premier Maxime Verhagen

Europa wil hem. Hij is niet de meest gezaghebbende Europese politicus, maar ook niet de minste. En dit is precies wat Europa nodig heeft. Een president of voorzitter die oog heeft voor de belangen van kleine en grote landen binnen de Europese Unie. De president wordt geen technische voorzitter van de vergadering, maar een superbemiddelaar. Tegelijkertijd zal hij Europa vertegenwoordigen in de internationale arena. Premier Balkenende is de meest geschikte kandidaat voor deze baan. Heeft Nederland daar baat bij? Is dat goed voor Nederlandse belangen? Nee. Maar het is ook niet schadelijk. In ieder geval zal de benoeming van Balkenende niet rechtstreeks de Nederlandse belangen versterken. Daarvoor wordt hij niet aangesteld.

De Nederlandse belangen worden vertegenwoordigd en behartigd door de Nederlandse politici en diplomaten die daartoe gemandateerd zijn. De benoeming van Balkenende is vooral goed voor Balkenende zelf. Hij was toch klaar met zijn eigenaardige premierschap. Wat was dat? Volgens de oppositie is hij een hardwerkende stuntelaar die op wonderbaarlijke wijze overeind blijft. Het CDA moet hoe dan ook naar een nieuwe leider omkijken. Het vertrek van Balkenende komt iedereen goed uit.

Laten we eerst kijken naar het CDA zelf. Als premier Balkenende naar Europa gaat, dan zal hij hoe dan ook (misschien tijdelijk) worden opgevolgd door een andere CDA’er. Want als wordt besloten dat er verkiezingen zullen worden gehouden, dan moet het Nederlands kabinet toch een premier hebben. Het CDA is de grootste partij. Daarom moet deze partij een nieuwe tijdelijke premier aanwijzen. De nieuwe CDA-premier krijgt daardoor ook heel snel bekendheid bij de bevolking. Dit is pure winst voor het CDA. Daarnaast zou in het CDA de kans op interne conflicten over het leiderschap zijn geminimaliseerd.

Wie zou de leider van het CDA en premier van Nederland worden? Natuurlijk Maxime Verhagen. Hij is een ervaren politicus. Verhagen was een succesvolle fractievoorzitter van het CDA. Hij is medevormgever van verschillende kabinetten-Balkenende. Daarom is hij een politicus pur sang. Rationeel bezien is Verhagen de beste kandidaat die het CDA heeft. Temeer nu is gebleken dat hij ook een succesvolle minister van Buitenlandse Zaken is. Verhagen was het gelukt om meteen na de installatie van president Obama Nederland weer in de trans-Atlantische verhoudingen op de kaart te zetten. Dat was niet makkelijk, want Nederland was een trouwe vriend van president Bush geweest. Toch kreeg Verhagen het voor elkaar om de nieuwe Amerikaanse regering bewonderende woorden te laten spreken over Nederland. In razendsnel tempo organiseerde minister Verhagen op verzoek van mevrouw Clinton een internationale conferentie over Afghanistan in Den Haag. Daar kregen hij en ons land uitzonderlijke complimenten van de Amerikanen, onder leiding van minister Clinton. Een knappe prestatie.

De PvdA heeft ook baat bij het vertrek van premier Balkenende. Hierdoor ontstaan nieuwe kansen voor de sociaal-democraten. De partij kan beslissen om nieuwe verkiezingen te willen. Dan leggen de sociaal-democraten hun visie over de onontkoombare bezuinigingen voor aan de kiezer. De PvdA zou in alle vrijheid, zonder de regeringsbeperkingen, haar eigen programma en plannen aan het volk kunnen voorleggen. Als de PvdA doorgaat met dit kabinet, is ze niet in staat om het sociaal-democratische elan te presenteren. Zonder verkiezingen breekt een loopgravenoorlog uit over de bezuinigen. Daarbij zal de PvdA vanuit twee fronten worden bestookt: de SP en de FNV. Hier valt niets te winnen voor de PvdA.

Uit het oogpunt van een democratische legitimatie is het noodzakelijk om nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Het gaat om bijna 35 miljard euro die in de komende jaren moeten worden bezuinigd. Dit kan nooit succesvol verlopen zonder een uitdrukkelijk mandaat van het volk. Er is een nieuwe economische realiteit waarover de kiezer zich moet kunnen uitspreken. En de oppositie? Die wil ook nieuwe verkiezingen.

Er wordt geopperd dat vanwege de economische crisis premier Balkenende in Nederland moet blijven. Dit is een onzinnig argument. Het kabinet-Balkenende is immers niet in staat om cruciale beslissingen te nemen. Waarom zou dan dit kabinet een onontbeerlijke factor in de strijd tegen de economische crisis zijn? De noodzakelijke beslissingen en keuzes kunnen niet worden gemaakt omdat bij de vorming van dit kabinet nog geen sprake was van een economische crisis. Angst voor de kiezer verlamt dit kabinet. Verkiezingen bieden nu juist een uitweg uit deze impasse.

Premier Balkenende heeft zich ontwikkeld tot een allround politicus die ongetwijfeld de eerste president van Europa mag worden. Het is een eervolle baan. Niet alleen idealen, maar ook eer is onderdeel van politiek. De verabsolutering van eer of idealen zou tot fanatieke, anti-politieke toestanden kunnen leiden. Het is een eer voor Nederland om de eerste president van Europa te mogen leveren. Niet alleen de idealen, of rechtstreekse politieke en economische belangen, maar ook de eer is een wezenlijke politieke zaak.

Ja, de Nederlandse politiek zou ook erg gelukkig zijn met het vertrek van Balkenende. Waarom? Omdat zonder een politieke crisis twee problemen kunnen worden opgelost: de leiderschapsvraag bij het CDA en de vraag hoe een einde kan komen aan Balkenende IV zonder een tumultueuze implosie. Dit laatste is natuurlijk van algemeen belang. Daarbij zal niemand gezichtsverlies lijden: verkiezingen door een eervol vertrek van onze premier. Wat een onvoorspelbare afronding voor alle tumultueuze Balkenende-kabinetten.

Ook is het mooi de strijd te zien tussen Limburgers: Verhagen versus Wilders. De zuiderlingen worden weer belangrijk. Nederland van boven de rivieren zal een toontje lager moeten zingen. Is dat niet prachtig? Premier Verhagen. 2011 wordt een mooi jaar voor onze levendige democratie.

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/ellian