'Oho, oho, oho, wat een leuke jingle is dit'

De VPRO brengt een keuze uit het radiowerk van Wim T. Schippers uit op cd. Net als ander werk van de ‘onzin-kunstenaar’ had Ronflonflon een grote ondergravende invloed.

Cees Hinderplaag drinkt in het Amsterdamse café bodega Keyzer de koffie van een andere klant op. Als deze verontwaardigd reageert, wordt Cees Hinderplaag nog verontwaardigder: „Maar u heeft er melk ingegooid! Dat drink ik helemaal niet. Dit heb ik nog nooit meegemaakt!”

Zo verliep een guerrilla-performance uit 1977 van „Nederlands grootste onzin-kunstenaar” Wim T. Schippers. Volgende week brengt de VPRO op zes cd’s het verzameld radiowerk uit: Wim T. Schippers’ radiopraktijken sinds 1973. In de eerste box zitten verspreide werken uit de jaren zeventig. De tweede box is geheel gewijd aan Ronflonflon avec Jacques Plafond, Schippers’ grensverleggende middagshow op Radio 3 uit de jaren tachtig, waar op zijn hoogtepunt een slordige miljoen mensen naar luisterden. Donderdag worden de boxen gepresenteerd in de Amsterdamse platenzaak Fame, in aanwezigheid van twee personages uit Ronflonflon: presentator Jacques Plafond zelve en voordrachtskunstenaar Wilhelmina Kuttje jr., met twee T’s.

Gezien het fictieve karakter is Ronflonflon niet zozeer een radioshow alswel een hoorspel over een radioshow, met in de hoofdrol de onbeschofte schreeuwlelijk Jacques Plafond. Net als met veel van zijn andere werk haalde Schippers met Ronflonflon een genre onderuit, in dit geval de radioshow, door alle conventies grof te schenden. Bij hem geen snel en gezellig babbelende dj tegen een gelikt geluidsdecor van lichte popmuziek. Maar juist ongemakkelijke stiltes, chaos en verwarring, en telefoongesprekken waarin Plafond de gebelde in de maling neemt en afzeikt.

Op de cd staat bijvoorbeeld „Het Grote Gerard Reve Interview” dat 30 seconden duurt omdat de schrijver na Plafonds eerste vraag: „Zegt u nou eens, gelooft u nou werkelijk in God?” ophangt.

Componist Clous van Mechelen treedt in het programma op als schnabbelmuzikant Jan Vos en zorgt voor muzikaal vertier. Eigentijds pianogerommel, cocktailjazz, chansons, en vooral veel doowop: Van Mechelen vist altijd feilloos de clichés uit de lichte muziek en gebruikt ze in pakkende liedjes. Vaste gast is verder flatulent filmcriticus Jaap Knasterhuis, viool, die liever zijn pedoseksuele neigingen bespreekt, en zijn gewoonte om aan vers bereden dameszadels te ruiken, dan de genoten speelfilms.

Ook het op de radio gebruikelijke inzetten van jingles en bijbehorende rubrieken wordt door Schippers tot in het absurde doorgevoerd. De openingsjingle duurt maar liefs anderhalve minuut. Dan volgen nog evergreens als: ‘Oho, oho, oho, wat een leuke jingle is dit’, ‘Wie zullen we nu weer eens bellen’, ‘De post, de post, wat brengt vandaag de post’, ‘De Kloteplaat’, en tot slot, ‘Colofon, colofon (colofon, colofon).’

Net als ander werk van Schippers heeft Ronflonflon een grote ondergravende invloed gehad. Het gebruik om ‘joe’ te zeggen, als alternatief voor ‘jij’ of ‘u’, was enige tijdje in de mode onder studenten en dergelijke, en de jingle „Wie zullen we nu weer eens bellen” is nog altijd in gebruik in menig Nederlands huishouden en of op kantoor. In navolging van Jacques Plafond putten vele hedendaagse dj’s zich uit in hufterigheid, ze vallen mensen telefonisch lastig en ze praten door de platen heen.

Legendarisch is hoe Plafond de voordracht van de file-informatie verstoorde. Op de cd is te horen hoe filemelder Jelles Bode zijn geduld verliest. Plafond schoffeert hem omdat hij „de evenwichtige programmaopbouw” door de war zou sturen.

De „Vroege vlagen” beschrijft Schippers als: „walg en weerzin van het laatkapitalistische buikkittel- en reetkramp-amusement.” In de jaren zeventig werkte Schippers mee aan shows van bijvoorbeeld Rik Zaal. In de box is een hoorspel te horen, Het geheim van Café Muurzicht, en het historische programma 64 Miljoen Nederlanders en hun zeep: „Als sinds menselijke wezens onderdak vonden in de polders en plassen van de drassige laagvlakte aan de Noordzee, en zich Nederlanders mogen noemen, stinken ze uit hun bek. Maar niet alleen daaruit.”

Bijzonder is de cd met liedjes van Harko Wind: Engelstalige pophits die Schippers zeer letterlijk en ametrisch in het Nederlands vertaalde, waardoor de onbenulligheid van de Engelse teksten aan het licht kwam. Zoals Jij kan rinkelen mijn bel van Anita Ward, Ik zal nooit handig zijn van Herman Brood, Laat mij niet hangen aan de telefoon van Blondie, en Cheap Trick: „Ik wil dat je mij wilt/ Ik heb nodig dat je mij nodig hebt/ ik wou graag dat je me lief had/ ik smeek je o toe smeek mij.”

Een parodie op Bert en Ernie, waarin Schippers en Paul Haenen het duo uit Sesamstraat opvoeren als drankzuchtige, suïcidale homo’s die een verstoorde seksuele relatie onderhouden, heeft de box op het laatste moment niet gehaald.

Luister naar jingles en flarden van Wim T. Schippers op nrc.nl/kunst. Zie verder: vpro.nl/wimtschippers en ronflonflon.vpro.nl