Oerversie 'Butterfly' schokkend

Opera Madama Butterfly van G. Puccini door de Vlaamse Opera o.l.v. Muhai Tang. Gehoord: 3/11 Vlaamse Opera. Herh.: t/m 21/11 Antwerpen; 28/11 t/m 9/12 Gent. Inl.:vlaamseopera.be****

De zevendelige Puccini-cyclus van de Canadese regisseur Robert Carsen bij de Vlaamse Opera eindigt dezer dagen met een concertuitvoering van de balletopera Le Villi en een reprise van Madama Butterfly. De legendarische cyclus, die in 1991 begon en werd gedirigeerd door de inmiddels overleden Silvio Varviso, was de doorbraak van Carsen. Hij bewees dat ook een conceptueel regisseur overweg kan met het rauwe realisme van de Italiaanse verismo-stijl. Bij de Nederlandse Opera ensceneerde hij Les dialogues des Carmelites van Poulenc (1997), Fidelio van Beethoven (2003) en Carmen van Bizet, dit jaar in het Holland Festival.

Kenmerkend voor Carsens Puccini’s zijn de aansprekende symboliek en de aangezette dramatiek in de toch al aangrijpende opera’s. Zo bloeide in zijn La bohème de liefde tussen Mimi en Rodolfo op in de kilte van een ijsvlakte vol A4tjes en stierf Mimi in de lente in een veld geknakte narcissen.

Carsens Madama Butterfly krijgt een extra dimensie doordat hier de in 1904 geflopte originele versie wordt vertoond. De opera was toen te erg. De Amerikaanse marineman Pinkerton die trouwt met het exotische speeltje Butterfly en haar weer verlaat, was een akelige plurk die minachtend sprak over haar Japanse familie. En Butterfly’s door de Rooms-Katholieke Kerk verfoeide zelfmoord was in de Milanese Scala een vloek in de kathedraal van de opera.

Nog steeds is deze incorrecte oerversie van Madama Butterfly schokkend en snijdt die als een Japans mes door de ziel. Bij Carsen heeft het schip van Pinkerton Japan kapot gevaren, haar land ligt in gruzelementen. Ze wordt super-Amerikaans, trouwt in een bruidsjurk van Stars and Stripes, maar pleegt uiteindelijk weer traditioneel harakiri als haar zoontje door Pinkerton wordt opgeëist.

De reprise, met veel inzet gedirigeerd door de Chinees Muhai Tang, wordt uitstekend vertolkt door een cast die het theatrale effect van de Oost-West-botsing nog versterkt. De Rus Mikhail Agafonov is een Pinkerton die op rampzalige wijze wordt geconfronteerd met zijn lichtzinnigheid. De intense, sterk gezongen titelrol van de Armeense Karine Babanjanyan, is hartverscheurend.