Eindsprint voor Neelie is Nederlands belang

Het navolgende vervalt als premier Balkenende de eerste voorzitter van de Europese Raad wordt. Maar als de voortekenen kloppen wordt hij het niet. Dan blijft JPB het vierde kabinet leiden dat zijn naam draagt. En wordt Maria van der Hoeven Eurocommissaris voor fietspaden. Nederland dreigt een zware prijs te betalen voor het referendum-Nee van 2005.

Neelie Kroes: nog Euro-commissaris voor mededingingNeelie Kroes: nog Euro-commissaris voor mededinging

Het navolgende vervalt als premier Balkenende de eerste voorzitter van de Europese Raad wordt. Maar als de voortekenen kloppen wordt hij het niet. Dan blijft JPB het vierde kabinet leiden dat zijn naam draagt. En wordt Maria van der Hoeven Eurocommissaris voor fietspaden.

Nederland dreigt een zware prijs te betalen voor het referendum-Nee van 2005. Dat was de uiting van veel onlust: angst voor globalisering, té vanzelfsprekende en té snelle uitbreiding van de Europese Unie met pre-democratische Oostbloklanden en een opvlammer van de Fortuynse veenbrand.

Volgens de vaderlandse historicus James Kennedy spreken Nederlanders zich in gewone opiniepeilingen wel pro-Europees uit, maar hij betwijfelt of dat het hele verhaal is. Hij denkt dat het tussen Nederland en Europa altijd een verstandshuwelijk is geweest, goed voor handel en vrede. Voor Vlamingen en Walen, Fransen en Duitsers gaf Europa om uiteenlopende redenen kansen op  verlenging van de eigen identiteit.

Hier is dat zo niet gevoeld. ‘Nederlanders zitten op het balkon van Europa’ en kijken uit over zee, schreef Kennedy in juni in zijn Trouw-column. Frankrijk, Duitsland, België en Italië hebben meer grote Europese leiders geleverd. Voor Nederland zijn Sicco Mansholt en Neelie Kroes de uitzonderingen. Het was altijd een project van min of meer bevlogen ambtenaren en politici, voeg ik er aan toe.

Desondanks zag het er even naar uit dat een Nederlander de eerste ‘president’ van Europa kon worden. Die kans leek binnenslands overigens groter dan daarbuiten. In de Europese pers is JPB’s naam pas de laatste weken genoemd, maar altijd als een ‘also ran’. Als men toch een Belg of een Oostenrijker kiest dan is dat ook vanwege  de ondervonden koelte jegens Europa van Balkenende en zijn land.

Het kabinet heeft na de referendum-dreun een paar jaar in de schuilkelder doorgebracht en ontkwam toen de Grondwet door de Europese winterschilder was bijgetipt met staatkundig kunst- en vliegwerk aan een tweede referendum. Behalve staatssecretaris Timmermans durfde niemand van de politieke elite in dit land consequent en welsprekend de Europese realiteit voor Nederlanders te beschrijven: een soms hinderlijke en irritante maar onmisbare inbedding voor een klein land zonder veel toekomstplannen.

Zeker toen de kredietcrisis uitbrak en voor iedereen zichtbaar werd dat vrije markten alleen binnen een strikt kader van regels en toezicht kunnen bloeien, had Nederland een weg naar het centrum van Europa kunnen zoeken. Het had met recht kunnen zeggen dat de dominante neo-liberale teneur van veel Europese richtlijnen bijstelling behoeft. Een moderne versie van het Rijnlandse denken had Frankrijk en Duitsland als muziek in de oren geklonken.

Toch is het succes van Neelie Kroes op de post ‘mededinging’ in de Europese Commissie mede daardoor te verklaren: een goed verstaan van de tijd. Zij combineerde een Nederlands rechtvaardigheidsgevoel met het stevig én soepel toepassen van de vije marktbeginselen waar de Europese Unie  op is gebaseerd. Gesteund door een goede ambtelijke dienst bleek zij de juiste vrouw op het juiste moment op de juiste plaats.

De universele wijsheid van Nederland Distributieland, Neelie Kroes’ grote project in het eerdere deel van haar loopbaan, is me nooit helemaal helder geworden. De economische voor- en nadelen van veel dozen schuiven werden en worden nooit goed genoeg afgewogen. De Betuwelijn, hoe is het daar ook al weer mee, verderop in Duitsland?

Brussel, dat bleek de plaats waar Neelie’s politiek geschoolde koppigheid thermiek kreeg. Zij ontpopte zich als een meester in de toepassing van oude principes om de ongekende nieuwe werkelijkheid vorm te geven. Als je dan toch een vrije markt ter grootte van heel Europa wilt, doe het dan goed. Niet alleen ABN Amro en ING, maar ook de Britse en Duitse banken zijn aangepakt, de Franse electriciteitsmonopolist EDF is op dieet gezet en grootschalige Duitse staatssteun voor Opel mocht Belgen en Britten niet benadelen.

Is dat goed voor Nederland? Ja, het demonstreert dat het land weliswaar geen financiële en weinig industriële wereldspelers meer bezit, maar wel mensen heeft die in staat zijn mee vorm te geven aan die duurzame welvaartsmachinerie waar iedereen naar op zoek is. Zo symbolisch is dat. Ze kwam er als vrouw, daar maakt zij nooit een geheim van, maar zij overwon als Europees commissaris.

En nu zouden PvdA en CDA zeggen: na de VVD’ers Bolkestein en Kroes zijn wij dringend aan de beurt om een commissaris te leveren? En het CDA zou extra recht op een Europese post claimen omdat  de vier grootste steden zonder christendemocratisch burgemeester zitten? Of een andere aritmetiek van de koude grond. Het kan niet waar zijn.

Als JPB president van Europa wordt, dan zij hem alle staatsmanlijke ontplooiing  gegund. In het nationaal belang. Mocht het anders lopen, zou het kabinet dan werkelijk liever de VVD willen pesten of  outplacement van minder geslaagd personeel verkiezen boven  mikken op invloed waar het telt? Wetend dat zij geen erkend Europees zwaargewicht bij de hand hebben. Wetend dat een nieuwe Nederlandse commissaris achter aan de rij moet aansluiten.

Buiten Nederland geldt Kroes als bijna afgeschreven omdat Nederland niet voor haar pleit. Een tweede termijn is op zichzelf niets bijzonders. Eén derde van de commissarissen blijft, de Luxemburgse mevrouw Redding gaat zelfs op voor haar derde termijn. Met andere woorden: even heel goed nadenken en hand-in-hand met JPB’s net-niet-benoeming keihard pleiten voor handhaving van een bewezen kanjer. Zoals de Britten doen met Blair en Milliband.