De stelling van Engel Modderman: Met het communisme is niets mis, wel met de uitvoering

Het communisme is een hartstikke goed systeem. Ook voor de toekomst. Het heeft alleen aan de uitvoering geschort, zowel in de Sovjet-Unie als in diverse Europese landen, zegt Engel Modderman tegen Frank Vermeulen.

De val van de Muur en het einde van het reëel bestaand communisme in het Oostblok wordt komende maandag, 9 november, voor de twintigste keer gevierd. Maar buiten het Oostblok leeft het communisme voort, bijvoorbeeld in Oost-Groningen. Daar zit in de gemeenteraad van Scheemda Engel Modderman. Nog altijd overtuigd communist. En over anderhalve week, op 18 november, als door gemeentelijke herindeling vervroegde verkiezingen zijn voor de nieuwe gemeente Oldambt, is hij lijsttrekker voor de Verenigde Communistische Partij.

Als een 18-jarige in Oldambt, die nu voor het eerst mag stemmen, maandag op tv archiefbeelden ziet van blije DDR-burgers u om uitleg vraagt. Wat zegt u dan?

„Ik zou uitleggen hoe het communistische systeem daar werkte. En ik zou zeggen dat die mensen gelijk hadden om die muur kapot te maken en ook het recht hadden om dat te doen. Ik ben een ontzettende voorstander van vrijheid. Van democratie. Dus die mensen hadden gelijk, gezien de beperkingen die zij hadden om te reizen van Oost naar West en andersom net zo. Dat vond ik persoonlijk eigenlijk altijd al merkwaardig.”

Maar u was twintig jaar geleden lid van de CPN, die was nooit zo tegen de Muur.

„Het ontstaan van de Muur begreep ik historisch wel. Dat die nodig was als tijdelijke methode tijdens de vorming van de nieuwe staat om de braindrain van Oost naar West te stoppen. Maar later had men de Muur rustig weg kunnen halen en die mensen alle vrijheid kunnen geven. Dan was de geschiedenis ook anders gelopen. Dat vond ik toen al.”

Maar de Muur was toch vooral ook een symbool voor de algehele onvrijheid achter het IJzeren Gordijn?

„Ja, mensen konden ook in Oost-Duitsland zelf heel beperkt reizen.”

Ik bedoel eigenlijk dat ze ook niet mochten zeggen, schrijven of zelfs denken wat ze wilden. De geheime dienst, de Stasi, die overal informanten had en alles en iedereen in de gaten hield…

„Ja, dat kunt u nou wel stellen, maar wat is het verschil tussen de Stasi toen en de AIVD hier? Die heeft nu nog veel betere technologieën om iedereen af te luisteren. En dat gebeurt ook op grote schaal. Natuurlijk zijn daar toen in de DDR dingen gebeurd, maar hier gebeuren ook dingen. Toen de koningin vier jaar geleden hier kwam met de opening van de Blauwestad, om symbolisch het kraantje open te draaien, kreeg ik vier AIVD’ers op bezoek. Met het dringend verzoek om niet naar de plechtigheid toe te gaan.”

En u heeft toen geluisterd naar de AIVD?

„Ik ging er sowieso niet naartoe. Ik bedoel maar te zeggen dat er in Nederland nu ook een geheime dienst is. En de reden dat ze langskwamen was dat zij dachten dat wij de ceremonie met een trekker en een mestkar zouden verstoren door mest uit te gieten.”

Had de AIVD dat gehoord toen ze u afluisterden?

„Waar dat verhaal vandaan kwam, weet ik niet. Maar het gaat er mij om dat het verschil tussen toen in de DDR en nu in Nederland niet zo groot is. Toen ik die dag met mijn vrouw naar mijn schoonmoeder in Beerta ging, werd ik gevolgd door de AIVD. En dat ging de hele dag door, tot de koningin per helikopter vertrokken was. Overal werd ik gevolgd. Is dat dan vrijheid?”

U bent, kortom, nog altijd fervent voorstander van het communisme als politiek systeem, zoals ook blijkt uit uw verkiezingenprogramma.

„Kijk, ik verkondig altijd – of men het er mee eens is of niet – dat het systeem, het communisme, een hartstikke goed systeem is. Ook voor de toekomst. Het kan prima werken. Alleen aan de uitvoering, daar heeft het aan geschort, zowel in de Sovjet-Unie als in diverse Europese landen.”

En in China of Noord-Korea? Of Cuba?

„China en Noord-Korea wil ik niet eens communistisch noemen. Cuba is wel geslaagd, dat is hetzelfde systeem als wat er in de Sovjet-Unie is geprobeerd, maar heel anders uitgevoerd. Dat bewijst dat mensen het verschil kunnen uitmaken. Vanaf het moment van de oprichting van de Sovjet-Unie was de bedoeling goed. Maar daarna, en dat begon met Stalin, waren er veel te veel personen binnen die partij die alleen aan zelfverrijking dachten. Die alleen maar partijgenoten bevoordeelden. Op een gegeven moment wordt het volk daar natuurlijk hartstikke flauw van, en dat is terecht! En dan valt het hele systeem uit elkaar. Met behulp van westerse landen, natuurlijk, die daarop inspeelden.”

In het Westen was al heel lang voor de val van de Muur bekend dat het stalinisme moorddadig was. Toch heeft de CPN dat heel lang niet willen geloven. Wanneer is bij u de knop omgegaan?

„Ik ben altijd tegen Stalin geweest, ook toen ik in de CPN zat. Natuurlijk kon dat. Of je dat in dank werd afgenomen door sommige partijgenoten, dat is een tweede. En dat soort communisten is er ook nog steeds. En die wonen hier vlak in de buurt, in de gemeente Reiderland.”

U bedoelt de lokale afdeling van de Nieuwe Communistische Partij van Nederland ( NCPN), waarvan u in 1999 bent afgescheiden wegens een meningsverschil over de aanleg van de Blauwestad.

„Er waren nog wel andere dingen gebeurd binnen de NCPN waar wij onvrede mee hadden, ook landelijk. Maar dit was inderdaad de druppel. Op het moment dat wij tegen dat project stemden en zij ervoor, moest ik op het matje komen in Reiderland. Maar daar bedankte ik voor.”

Nu is de NCPN in 1992 ontstaan uit de CPN. Opgericht door leden die niet wilden opgaan in GroenLinks. Dus u staat aan het hoofd van een afsplitsing van een afsplitsing. Waarom noemt u zich dan de ‘verenigde’ communistische partij?

„Daar is het streven op gericht: weer als communisten verenigd te zijn. Maar dan niet naar de normen van de NCPN, maar naar die van de Verenigde Communistische Partij. Daar, in Reiderland, heerst nog het oude commandocommunisme uit de jaren vijftig. Wij vinden dat je met je tijd mee moet gaan. Wij zijn niet stil blijven staan. Je kunt het marxisme heel best aanpassen aan de tijd. Met de kern van de ideologie is niets mis.”

Ja, dat zegt u steeds, maar hoe voorkomt u nu dat communisten als zij aan de macht zouden komen in de toekomst niet weer in de fout gaan?

„Je zult mensen eenvoudig toch met woorden en daden moeten overtuigen van de winst die het communisme oplevert. Langs de weg van de stembus moet je de meerderheid verwerven. Er wordt hier vaak geroepen dat we de macht willen grijpen, maar daar zijn we niet voor. Dat werkt niet.”

Dat is een hele geruststelling. Maar is de parlementaire democratie volgens uw wetenschappelijk socialisme eigenlijk niet overbodig?

„Als je het goed doet, dan is het zo, ja. Maar dat is een ideaal voor de lange termijn.”

Zolang u nog geen absolute meerderheid heeft in de Tweede Kamer zult u compromissen moeten sluiten in coalities. Kunt u dat?

„Ja, wij luisteren naar de mensen.”

Is dat zo? Bent u niet de leider van een splinterpartij in een dorp omdat u vasthoudt aan uw eigen gelijk?

„Ik zie het omgekeerd. De partij, de CPN en daarna de NCPN, was stil blijven staan in de jaren vijftig. En wij pasten ons aan de moderne tijd aan.”

Heeft u niet overwogen om samen te gaan met de SP?

„De SP heeft geen ideologie meer. Die hebben ze afgezworen. Wij houden vast aan het wetenschappelijk socialisme zoals geformuleerd door Marx, Engels en Lenin. De huidige economische crisis is precies wat Marx heeft voorspeld. En als deze niet diep genoeg is, komt er wel een volgende. Wij krijgen ons gelijk ook wat betreft de Blauwestad. Er hadden nu al 600 villa’s moeten staan, volgens de plannen. Het zijn er nog geen 150. En veel van de huizen zijn gekocht door mensen uit de streek en niet door kapitaalkrachtige mensen uit de Randstad of het Ruhrgebied, die men als doelgroep op het oog had.”

U kijkt met vertrouwen naar de verkiezingen?

„Je moet hier lokaal een beetje op het gevoel afgaan. Ik zit nou 27 jaar in de gemeenteraad en bij alle verkiezingen heb ik nog nooit voorspellingen gedaan, want het zijn en blijven verkiezingen.”

Maar het debacle met de Blauwestad levert u toch winst op?

„Er zijn er die dat zeggen. Je hoort positieve geluiden, maar positieve geluiden zijn nog geen stemmen. Voor hetzelfde geld ben je weg.”

Is het dan toch niet verstandig alle communistische krachten te bundelen met het oog op verkiezingen?

„Samenwerken moet voortkomen uit de inhoud, niet omdat je bang bent voor de kiezer. Samenwerking gebeurt als je het bijvoorbeeld over een bepaald plan eens bent. En dat kun je dan geleidelijk uitbouwen.

„Toen we ons tien jaar geleden hadden afgescheiden van NCPN, kwam ik weleens in Reiderland. Daar keerden de kameraden mij dan de rug toe. Geen boe of bah kwam er uit. Maar toen er provinciale verkiezingen in de lucht hingen, waar wij niet aan mee deden, maar de NCPN wel, kwamen diezelfde kameraden bij mij aan de deur of ik niet bij hun op de lijst wilde. Dan werd wel bij gezegd: niet al te hoog hoor, maar als lijstduwer.”

Dus het blijft solo.

„Ja. Nieuw is dat de andere partijen bang zijn voor ons. Gisteren werd er door de stuurgroep, de verzamelde burgemeesters en wethouders van de drie samen te voegen gemeenten, voorgesteld om al vast een bezuinigingsvoorstel op te stellen voor de nieuwe raad. Ze lopen een beetje op de verkiezingsuitslag vooruit. Maar er gebeuren hier wel meer vreemde dingen. Dus ik zei: laat nog maar even zitten dat bezuinigingsplan. Want mochten wij straks een wethouder leveren, dan is dat stuk het eerste dat de prullenbak ingaat. Vroeger werd er dan honend gelachen: daar heb je de communisten weer. Nu bleef het stil. Doodstil.”