De lezer schrijft over onvolledige koppen

Het is mij al vaker opgevallen, en ook in andere kranten dan NRC Handelsblad, maar koppen dekken zelden inhoudelijk de lading van het artikel: zo’n kop die naar slechts één aspect van het verhaal verwijst, zet de lezer op het verkeerde been – hij vindt niet wat hem wordt beloofd. Ik begrijp dat koppen pakkend moeten zijn, maar ik zou graag willen dat ze mij beter leiden naar de artikelen waar mijn interesse naar uitgaat.

Twee voorbeelden uit NRC Handelsblad van vrijdag 30 oktober.

‘Anorexia is pure machtshonger’ boven het interview met schrijfster Aifric Campbell. Het interview gaat hier helemaal niet over en de enige zin die terugverwijst naar de kop geeft zelfs niet het begin van een verklaring.

‘Wiskundigen wijzen lopers de weg’ (sportpagina) boven een artikel over het stijgende aantal vrouwelijke hardlopers. De wiskundigen komen pas tegen het einde van het artikel in één zin terug, op een manier die niets met de rest van het verhaal te maken heeft.

Wat waren de overwegingen van de koppenmaker(s)?

Kees-Jan Donkers

Marken

De krant antwoordt

Koppen maken is een kunst. Een goede kop trekt de aandacht en vertelt iets over het artikel. Ons stijlboek zegt hierover: „Koppen bevatten pakkende, compacte aanwijzingen over de aard en betekenis van nieuwsberichten, reportages, achtergrondverhalen en dergelijke, en geven bij voorkeur ook een indicatie over de aard van een artikel. Saaie, vage, slecht geformuleerde koppen kunnen dodelijk zijn voor een bericht, hoe boeiend dit ook is opgeschreven.”

Er is verschil tussen koppen bij een nieuwsverhaal, die de lading moeten dekken en die zo direct mogelijk zijn, en koppen bij achtergrondverhalen, interviews en recensies, die impressionistischer mogen zijn. In de zogeheten onderkop staat dan de meer feitelijke informatie: wie wordt geïnterviewd, bijvoorbeeld.

De twee koppen waar de lezer op doelt vallen in de laatste categorie. Voor ‘Anorexia is pure machtshonger’ is gekozen omdat deze uitspraak opmerkelijk is en intrigerend door de combinatie van ‘anorexia’ en ‘machtshonger’. Bovendien refereert de kop aan een uitspraak van de schrijver over een schokkende passage in haar roman die gaat over manipulatie. De kop zegt dus iets over de strekking van het artikel. Ook was onmiddellijk duidelijk dat het gaat om een citaat van de geïnterviewde, dat stond er immers onder. Aanvankelijk stond boven dit artikel ‘Schrijven is risico’s nemen’, maar dat is veranderd omdat de koppenmaker wist: met zo’n open deur bladert de lezer onmiddellijk door.

Ook intrigerend én allitererend, maar minder duidelijk was de kop ‘Wiskundigen wijzen lopers de weg’. In het stuk zelf wordt, zoals de lezer terecht opmerkt, ook niet duidelijk wat die wiskundigen met lopers doen. Ze worden ingezet om een vlotte doorstroom van lopers te bewerkstelligen, schrijft de auteur, maar hoe blijft de vraag.

Daarmee trok de kop de aandacht en kreeg de lezer ook wel een clou, maar tegelijkertijd een raadsel dat niet in het artikel wordt opgelost. Het was beter geweest als boven dit artikel een kop had gestaan die had gemeld dat het aantal hardlopende vrouwen snel toeneemt.