'Ze konden de illusie niet loslaten'

‘Ik denk meteen aan Helden wie wir van Thomas Brussig, een schelmenroman die gaat over de val van de Muur. Dat is politiek en menselijk ontzettend dramatisch geweest. Maar Brussig maakt er een surrealistisch feestje van. De hoofdpersoon van dit boek veroorzaakte de val door zijn piemel aan de grenswacht te laten zien. Een geweldige metafoor.

Het Oost-Duitse volk was geïntimideerd door zijn overheid. En plotseling, in vier weken, tussen 9 oktober en 9 november, ontwikkelt zich het zelfvertrouwen en gooit dat de muur om. Alsof de demonstranten zonder aarzelen een ongelooflijk lid uit hun broek halen. Dat is een heel grappige manier om het hervinden van het zelfvertrouwen te verbeelden.

Brussig, zelf Ossi, neemt ook de schrijvers uit Oost-Duitsland op de hak, die bleven schrijven dat weliswaar niets lukte, maar dat zij het moreel betere Duitsland waren. Ze konden de illusie niet loslaten. Christa Wolf hield nog op 4 november – vijf dagen voor de val van de muur – een rede op het Alexanderplatz waarin ze roept dat Oost- Duitsland moet voortbestaan. Brussig maakt een grove grap over haar boek in zijn roman. Het laatste hoofdstuk heet: Der geheilte Pimmel, een toespeling op Wolfs roman: Der geteilte Himmel. Dat is bijna heiligschennis.

Na Brussig werd Wende-literatur een genre. Jens Sparschuh, Ingo Schulze deden hem na. Het valt op dat zij totaal absurdistisch over de DDR schrijven. Als je goed nadenkt, kun je bijna niet anders dan concluderen dat het een foute grap was. Veertig jaar lang mensen ingemetseld in een land. Alles mislukte, niemand was gelukkig.’ (LdP)

Willem Melching is historicus aan de UvA.