Voorkenniszaak VS is net een maffiafilm

Nauwelijks hersteld van de financiële crisis komt op Wall Street de grootste voorkenniszaak in decennia boven water. Grote namen en grote bedrijven blijken betrokken, maar de winsten vielen tegen.

Het is de grootste Amerikaanse voorkenniszaak in decennia en het meest vertakte financiële schandaal in de hedgefondsbranche ooit. Maar in plaats van de degelijke professionaliteit waarvoor ze betaald werden, spelen de analisten, financieel bestuurders, handelaren en advocaten een rol die meer doet denken aan een maffiafilm dan aan de financiële sector.

Informanten noemen ze „rat”. Een van heeft als bijnaam „de Griek”. De gevangenis is „the big house”. En in geparkeerde auto’s worden als videobanden verpakte stapels bankbiljetten overhandigd. Zelfs de openbaar aanklager verwijst naar de maffia als hij het over de Wall Street-werknemers heeft, en hij laat trots weten dat „de Octopus” gearresteerd is – een hoofdverdachte die zo genoemd wordt omdat hij bij zoveel voorkenniszaken betrokken is.

Na twee jaar onderzoek en minstens drie informanten die uitgerust met opnameapparatuur belastende gesprekken opnamen, werden drie weken geleden de eerste verdachten opgepakt. Gisteren kwamen daar nog eens negen arrestaties bij, waarmee het totaal op vijftien komt. Dat aantal zal blijven stijgen, is de belofte.

De vijftien vormen een los web van werknemers van technologiebedrijven, consultants en de financiële sector. Ze werken of werkten op Wall Street, in Boston, Silicon Valley of San Francisco. Niet iedereen kende elkaar, maar veel van de lijnen komen uit bij Raj Rajaratnam, een van oorsprong Sri Lankaanse oprichter van een Amerikaanse hedgefonds. Dat bedrijf – dat na een uittocht van investeerders inmiddels is omgevallen – heette Galleon en was ooit goed voor 7 miljard aan beleggingen voor onder meer universiteiten en pensioenfondsen.

In de jaren negentig was het gebruikelijk dat een selecte groep investeerders van hedgefondsen eerder dan het grote publiek toegang kreeg tot analistenrapporten, op de hoogte werd gebracht van onbevestigde geruchten en inzage kreeg in nog niet geopenbaarde financiële resultaten van een bedrijf. Maar na de boekhoudschandalen en de internetzeepbel van tien jaar geleden veranderde dat met de Regulation Fair Disclosure: bedrijven mochten informatie niet langer selectief verspreiden.

Via zijn netwerk in de technologiesector hoorde Rajaratnam de laatste jaren nog steeds over nog niet aangekondigde overnames (hotelketen Hilton), mogelijke strategische samenwerkingen (Intel) en tegenvallende kwartaalcijfers (Google en IBM). In al die gevallen handelde Rajaratnam op basis van die informatie. Zijn resultaten waren indrukwekkend. Tot vorige maand behaalden zijn beste fondsen nog een rendement van 25 procent.

Nadat hij drie weken geleden een vlucht van zijn woonplaats New York naar Londen boekte, werd hij op de ochtend van zijn geplande reis nog voor zonsopgang thuis gearresteerd. Tegen een borgsom van 100 miljoen dollar werd hij weer vrijgelaten en kon hij zijn werknemers en klanten vertellen waarom hij onschuldig zou zijn: „Ik krijg elke week duizend telefoontjes van mensen die dat soort ideetjes kwijt willen.”

Volgens transcripten van de opgenomen gesprekken tonen sommige van de betrokkenen zich meer schuldbewust. Zoals Danielle Chiesi, bestuurder van een hedgefonds dat tot vorig jaar nog bij zakenbank Bear Stearns hoorde, maar daarna op eigen kracht verder ging. Zij voorzag Rajaratnam meerdere malen van informatie over andere bedrijven en zei afgelopen augustus nog dat „het met me gedaan is als dit uitkomt”.

Ironisch genoeg zijn de opbrengsten, zoals de aanklager ze nu zegt te overzien, van alle handel met voorkennis minimaal. Justitie benadrukt dat Galleon sinds 2006 ruim 20 miljoen dollar verdiende op verschillende transacties, maar op een verkeerd uitgepakte investering ook weer in één klap 30 miljoen verloor. Vergeleken met de 3,7 miljard aan belegd vermogen van Galleon van begin dit jaar was dat verwaarloosbaar.

Het zijn dan ook meer de namen van de betrokken bedrijven en de hoge posities van de deelnemers aan de informatie-uitwisseling en handel die indruk maken. Een analist bij Moody’s, een partner bij consultancybedrijf McKinsey, een van IBM’s hoogste bestuurders, nog zo een bij Intel.

Op de achtergrond van deze zaak speelt de fraudezaak van Bernard Madoff. Beurstoezichthouder SEC heeft Madoff ongestoord zijn gang laten gaan, maar benadrukt nu dat al die tijd voorkenniszaken zoals die bij Galleon in de gaten gehouden werden. Twee jaar geleden heeft de SEC inderdaad het accent verlegd: in plaats van slechts achter aandelen waarin opvallend gehandeld werd aan te gaan, is de toezichthouder zich met behulp van een nieuw computersysteem gaan concentreren op handelaren die telkens opdoken bij verdachte transacties.

Maar ook nu is er weer kritiek op de SEC. Galleon had zich juist – en dat is niet verplicht voor hedgefondsen – vrijwillig aangemeld voor een regelmatige controle van de boeken. Uiteindelijk kwam deze zaak aan het licht dankzij een informant, Roomy Khan. In ruil voor mogelijke strafvermindering bekende ze schuld en was ze bereid om met opnameapparatuur rond te gaan lopen. Net als in de film.