President Abbas is gefrustreerd en wil niet meer

De Palestijnse president Abbas is mede door Amerikaans handelen in een onmogelijke situatie beland. Hij wil nu geen nieuwe termijn meer.

De president wiens termijn al verlopen is, stelt zich niet verkiesbaar voor verkiezingen die mogelijk niet gehouden worden. Het is tekenend voor de politieke chaos die de Palestijnse Autoriteit in de greep houdt, en die niet overzichtelijker oogt na de aankondiging van president Mahmoud Abbas dat hij geen kandidaat is voor de presidentsverkiezingen van januari 2010.

Abbas lichtte zijn beslissing gisteren toe in een televisietoespraak. Hij maakte geen geheim van zijn diepe frustraties ten opzichte van Israël en de Verenigde Staten. De president, door Israël en het Westen in het zadel gehouden, is sinds enkele weken vrijwel alle resterende steun onder zijn eigen bevolking kwijtgeraakt.

Een optreden van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton, dit weekeinde, was de zoveelste publieke vernedering in korte tijd. Clinton uitte tijdens eerdere bezoeken aan Israël kritiek op de Israëlische nederzettingenpolitiek, die de Amerikaanse wens van een Palestijnse staat onmogelijk maakt. Dit weekend had ze opeens complimenten voor de „ongekende concessies” van Israël aan de Palestijnen.

Hoewel Clinton haar woorden later min of meer terugnam, was Abbas’ positie verder beschadigd. Dit volgde op een andere diplomatieke uitglijder, ook ingegeven door de Amerikanen. Onder zware druk van Obama – en Israël – trok Abbas vorige maand zijn steun in voor het VN-rapport over oorlogsmisdaden tijdens de Gaza-oorlog.

Abbas’ presidentschap rust sinds zijn aantreden in 2004 op een ongemakkelijk dubbelspel: om de internationale steun niet te verliezen, moet hij meebuigen met Israël en de Amerikanen. Dat vervreemdt hem van zijn bevolking. Zijn min of meer seculiere partij Al-Fatah schortte de gewapende strijd tegen de Israëlische bezetting op. Internationale legitimiteit kreeg hij door mee te doen aan vredesonderhandelingen.

Dit alles leidt tot steeds grotere woede onder Palestijnen. De bouw in nederzettingen in bezet gebied gaat door, en het perspectief van een Palestijnse staat raakt verder uit zicht. Tijdens de Gaza-oorlog draalde hij met een veroordeling van het Israëlische geweld. Een zeldzaam partijcongres, deze zomer, rekende hem dit zwaar aan. De Fatah-leden kozen voor nieuwe leiders om Abbas heen: jongere politici, die een hardere koers jegens Israël willen.

In eigen gebied is Abbas overigens minder gematigd dan de internationale gemeenschap doet voorkomen. Hij regeert de Westelijke Jordaanoever met harde hand. Aanhangers van Hamas verdwijnen in de cel. De verkiezingen van afgelopen januari schortte hij op naar volgend jaar, waardoor hij met een kleine groep getrouwen per decreet regeert.

Het is niet zeker of Abbas in januari echt vertrekt. Palestijnse analisten vermoeden dat hij zijn woorden uitsprak als schreeuw om hulp aan het adres van de Amerikanen. Bovendien is het de vraag of er in januari verkiezingen zullen zijn. Het eenzijdig uitschrijven van die verkiezingen zonder instemming van Hamas, dat de Gazastrook regeert, lijkt sterk op een poging de fundamentalistische organisatie onder druk te zetten zich met Fatah te verzoenen.