'One' van U2 staat in Berlijn bol van de symboliek

Berlijn viert de komende dagen de val van de Muur met een keur aan muzikale activiteiten. Een gratis optreden van U2 bij de Brandenburger Tor vormde het emotionele startschot.

Joost van der Vaart

Uiteraard beginnen ze met hun hit One. Het is een verwijzing naar de Duitse eenwording twintig jaar geleden. Paul David Hewson, beter bekend onder zijn artiestennaam Bono, zegt: „Happy birthday, Berlin”. En dan zet de muziek van de Ierse rockband U2 snoeihard in. De massa op het plein voor de Brandenburger Tor, het beeldmerk van de Duitse hoofdstad, begint te deinen.

Tienduizend vrijkaartjes waren voor U2 weggegeven. Voor deze gelukkigen was de Pariser Platz gisteravond gereserveerd. De rest van de menigte moest het met grote beeldschermen verderop doen. Deze afscherming, een soort nieuwe Muur, riep de nodige protesten op. Bono en z’n mannen gaven met hun openluchtconcert van dertig minuten het officieuze startschot voor de herdenking van twintig jaar Muurval. Het feest van Berlijn en het herenigde Duitsland is met One echt begonnen.

Maandag 9 november, de dag dat precies twintig jaar geleden de Duits-Duitse grens openging, geldt als het officiële hoogtepunt van de festiviteiten. Maar niet voor iedereen. Een Berlijnse U2-fan zei gisteravond: „Wat hier maandag te doen is, interesseert me niet. Dit is voor mij het mooiste. Bono en U2 in Berlijn – en dat gratis.” Als ‘verrassingsgasten’ meldden zich even later bovendien nog de oude rockers Mick Jagger en Bruce Springsteen op het podium, met een neus voor het goede moment en de juiste plek.

De band zou eigenlijk maar vier nummers spelen; daarna moesten ze door naar de uitreiking van de MTV-awards in de Berlijnse O2-Arena. Maar na One, Make Differences, Sunday, bloody Sunday en Beautiful Day volgen nog twee toegiften: Vertigo en Moment of Surrender. Het publiek kan z’n geluk niet op. Het optreden is met symboliek overladen. One, een wereldhit, werd door U2 in 1990 in Berlijn opgenomen, in de Hansa-studio’s in Kreuzberg, die altijd pal aan de Muur hadden gestaan.

Bono en zijn bandleden zijn niet de enige muzikanten die dezer dagen de gelegenheid krijgen om de herdenking van de historische gebeurtenissen in 1989 luister bij te zetten. Maandagavond om zeven uur is het podium voor de Brandenburger Tor gereserveerd voor koor en orkest van de Berlijnse staatsopera, onder leiding van sterdirigent Daniel Barenboim.

Hun optreden wordt ingeleid door acteur Klaus Maria Brandauer, die de gekozen werken zal toelichten. Die geven, ieder voor zich, een muzikale cesuur weer in de Duitse geschiedenis: de revolutie van 1848/49, de pogroms in de ‘Rijkskristalnacht’ van 9 november 1938 en de val van de Muur op 9 november ’89.

Een woordvoerder van de staatsopera laat weten dat achtereenvolgens delen gespeeld zullen worden uit Richard Wagners Lohengrin, Arnold Schönbergs A survivor from Warsaw, Beethovens Zevende symfonie en Friedrich Goldmanns Es ist, als habe einer die Fenster aufgestossen.

Beethovens zevende is een reprise: op 12 november ’89 besloot de Berliner Philharmoniker spontaan een concert te geven voor bezoekers uit de DDR. Barenboim, die toevallig met het beroemde (West-)Berlijnse orkest platenopnames aan het maken was, wilde maar al te graag dirigeren en als solist Beethovens pianoconcert nr. 1 spelen. Het is een legendarisch optreden geworden.

Maandag is ook de dag dat de onlangs gecomponeerde hymne We are one van Duitslands beroemdste DJ en muziekproducent Paul van Dyk in première gaat. Van Dyk (37) is een geboren Oost-Duitser, die kort voor de omwenteling in 1989 met zijn moeder naar het westen trok. Hij componeert vooral – wat hij zelf noemt – „elektronische dansmuziek”. Van Dyk voldeed met liefde aan het verzoek om een nieuwe Duitse hymne te componeren. Via zijn agent laat hij weten dat de gebeurtenissen van twintig jaar geleden hem nog steeds „heel persoonlijk” raken. Hij vindt het „een ongelooflijke eer” om zijn nummer We are one voor zo’n „geweldig decor te mogen spelen.”

En zo is het ‘feest van de vrijheid’ in Berlijn vooral een muziekfeest. Waaraan ook Nederland een steentje bijdraagt. De Groningse rock-metalband Noir is maandag in het Berlijnse Mauerpark om samen met een tweehonderd meter lange ‘muur’ van bassisten en gitaristen het muziekproject ‘The Berlin Wall of Sound’ uit te voeren.

Volgens de band is het een drieluik dat „het ontstaan, het bestaan en de neergang van de Muur symboliseert; een herdenking in geluid als tegenhanger van een herdenking in stilte.”

De compositie van Noir is met opzet eenvoudig gehouden zodat ook beginnende bassisten en gitaristen kunnen meedoen. Deze ‘geluidsondersteunende’ muzikanten, in de leeftijd van 13 tot 66 jaar, komen uit Nederland en Duitsland. Het optreden van Noir begint om kwart voor twee maandagmiddag en is gratis – zoals bijna alle evenementen op het feest van de vrijheid.