Kan de rechter wel leesbaar schrijven?

vonniskopie‘Gezocht: rechtbanksecretaris (m/v). Een schrijfproef kan deel uitmaken van de sollicitatieprocedure’. Zo’n personeelsadvertentie in juridische vakbladen  zou enkele jaren geleden nog ondenkbaar zijn, maar een aantal rechtbanken test sollicitanten wel degelijk op hun schrijfvaardigheid. Want rechters en raadsheren moeten leesbare vonnissen en arresten schrijven, is al vijf jaar het adagium binnen de rechterlijke macht.

Vonnissen die niet alleen leesbaar zijn, maar ook recht doen aan de procesinzet van het openbaar ministerie en het verweer van de verdachte. Dat is het uitgangspunt van het project-‘Promis’, dat de rechtspraak over de hele linie weer begrijpelijk en toegankelijk moet maken.

De rechter moet in zijn vonnis duidelijk maken waarom hij in zijn eindafweging de ene getuigenverklaring betrouwbaar vindt, maar de andere niet heeft meegewogen in de afweging van de schuldvraag. En de motivering van de opgelegde straf moet voor iedereen begrijpelijk zijn.

In de praktijk komen de meeste rechters niet toe aan het produceren van leesbare vonnissen. Zij schrijven meestal een zogeheten ‘verkort vonnis’, een samenraapsel van passages uit het strafdossier, dat in combinatie met de strafmaat de uitspraak vormt. Opsomming van bewijsmiddelen en nadere motivering worden later toegevoegd. Tenminste, als een van de procespartijen in hoger beroep gaat.

Rechters kunnen veelal niet anders, de wet dwingt hen om binnen veertien dagen na sluiting van het strafdossier uitspraak te doen. ‘Promis’ zou dat veranderen. Binnen die wettelijke deadline zouden de nieuwe criteria leiden tot toegankelijke en leesbare vonnissen. Maar de opmars van dat Promis-vonnis’ stagneert, zo blijkt uit intern onderzoek van de Raad voor de Rechtspraak. De ambtelijke ondersteuning van de gerechten is kwalitatief onvoldoende in staat om dergelijke vonnissen te produceren, ze missen vaak de benodigde schrijfvaardigheid en het ontbreekt de rechterlijke macht aan geld om juridisch geschoolde ‘copywriters’ extern te werven.

„Bij een Promis-zaak komt meer kijken dan het op een rij zetten van relevante gegevens uit het strafdossier”, zei voorzitter Reinier van Zutphen, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor de Rechtspraak, deze week in NRC Handelsblad. „Het vereist op schrift zetten van een consequente gedachtevorming in heldere taal.”

Die rechtspraktijk komt nog onvoldoende van de grond, zo blijkt uit het interne onderzoek. Terwijl het publiek daar wel behoefte aan heeft, zo blijkt uit een deze week gepubliceerde publieksenquête in opdracht van de Raad voor de Rechtspraak. Vier op de vijf Nederlanders vindt dat rechters hun beslissingen beter moeten uitleggen. En vijfentachtig procent van de ondervraagden vindt dat misdadigers te licht worden bestraft. Rechters zijn te soft, is de communis opinio.

Of Promis zal bijdragen aan betere beeldvorming, is overigens maar de vraag. Want de meeste Nederlanders hebben nauwelijks eigen ervaring met gerechtelijke uitspraken. Zij baseren hun mening over de rechtspraak op wat zij daarover via de media te weten komen. Slechts vijf procent van de ondervraagden kon bij het beantwoorden van vragen putten uit eigen ervaring met uitspraken en loopt dus kans om ook eens tegen een Promis-vonnis aan te lopen. „Rechters  moeten uitleggen, uitleggen en nog eens uitleggen. Dat doen we via de media en de internetsite Rechtspraak.nl, maar ook tijdens de landelijke Open Dag van de Rechtspraak op 7 november”, aldus voorzitter Erik van den Emster van de Raad voor de Rechtspraak.

Van Zutpen voegt daar nog iets aan toe. Promis richt zich vooralsnog op uitspraken in strafzaken, waar de aandacht van de media zich veelal op richt. Maar in de praktijk behandelen rechters ook andere publieksgevoelige dossiers, zoals die over erf- en scheidingsrecht. Ook daar ligt volgens van Zutphen een verantwoordelijkheid om begrijpelijke en leesbare vonnissen te schrijven. Gezien de moeite die het kost om het Promis-project in strafzaken op orde te krijgen, lijkt dat voorlopig toekomstmuziek.

Heeft u wel eens een vonnis gelezen? Geef uw mening, genuanceerd en beargumenteerd, onder vermelding van uw volledige naam.