'Het vacuüm is verwarrend, ziekmakend zelfs'

‘Ingo Schulze schreef in 2005 het boek Neue Leben dat ik in 2007 samen met Ard Posthuma vertaalde als Nieuwe levens. De roman bestaat uit brieven geschreven door Enrico Türmer, een theaterman uit Attenburg die de kunst de rug toe keert en gaat werken bij een krant. Deze ommekeer in zijn leven beschrijft hij in intieme brieven aan drie mensen: zijn zus Vera, zijn jeugdvriend Johann en aan Nicoletta, een onbereikbare geliefde.

In de brieven gaat het onder meer over de demonstraties aan de vooravond van de val van de Muur, maar interessanter nog is de periode daarna. Wat de val bijvoorbeeld aanricht in het theater. Men vraagt zich af wat er nu nog opgevoerd moet worden. Er is ook opeens geen belangstelling meer. De tijd waarin het theater als vesting van vrijdenkers gold, is opeens voorbij. Dat vacuüm is verwarrend, ziekmakend zelfs.

Als inwoner van Dresden heeft Schulze alles met eigen ogen gezien. Het hele werk is de zoektocht naar een standpunt, en dat is überhaupt interessant.

Sommigen, onder wie Günter Grass, roepen op tot een Oost-Duitsland met de vrijheden die de bevolking jarenlang moest missen. Maar Kohl heeft de hereniging er doorheen gejaagd.

In het jaar tussen de val en de eenwording lagen alle opties open. Alles kon gerealiseerd worden, niemand wist wat hij moest doen. Daarom heet het boek ook Nieuwe levens. Türmer wordt uiteindelijk een succesvol zakenman. Het idealisme verdwijnt en het geld gaat regeren. De val van de Muur heeft veel met mensen gedaan.

Schulze beschrijft die mentaliteitsgeschiedenis. Het is een verdomd knap boek.’ (LdP)

Gerda Meijerink is vertaalster van Duitse literatuur.