Dit afval is nu opgeruimd

Het vuilnis van Napels is verplaatst naar grote velden, soms bedekt met plastic, die met de satelliet zichtbaar zijn.

De milieucriminaliteit blijft een groot, complex probleem.

Medicijnen, rubber, stoelvullingen, plastic in alle vormen en maten, asbest golfplaten, autowrakken; gestort in een irrigatiekanaal in een van de vruchtbaarste gebieden van Italië, ten noorden van Napels. De stad is weer schoon, zo meldde de Italiaanse premier Berlusconi in juli 2008 triomfantelijk. Maar in de ommelanden gaat het illegaal dumpen van industrieel afval gewoon door.

„Elke nacht branden hier in het zogenoemde ‘Land van de vuren’ vuilnishopen”, vertelt Nicola Capone, lid van het burgercomité de Assisen van Napels. Het aantal geboortes van misvormde kinderen als gevolg van dioxinevergiftiging is hier 83 procent hoger dan in de rest van Italië, aldus oncoloog Giuseppe Comella.

Capone strijdt met advocaten, medici, geologen en studenten tegen de manier waarop maffia, corrupte politici en industriëlen uit Noord-Italië geld verdienen aan het illegaal storten van afval in de regio Campanië.

Twee jaar geleden zetten deze burgers de afvalcrisis op de agenda. Ze organiseerden een vuilnisreis voor buitenlandse journalisten. Nu hebben ze hen opnieuw uitgenodigd. Op zoek naar een antwoord op de vraag waar het vuil van Napels is gebleven, dat Berlusconi liet opruimen.

Bij Taverna del Re ten noorden van Napels passeren we met zwart plastic afgedekte hopen. „Ze zijn met de satelliet zichtbaar”, zegt Capone. Elke berg is meters hoog, vijfentwintig meter breed en honderd meter lang. Naar schatting negentig voetbalvelden vol met „ecoballe”, in plastic verpakt ongescheiden samengeperst vuilnis: vijf miljoen ton afval dat sinds 2000 is verzameld. De bewakers sluiten de hekken. Net als andere vuilnisstorten is ook dit terrein tot militair gebied verklaard.

„Er zit van alles in dit vuilnis”, zegt Capone, „autobanden, maar ook radioactief afval.” Deze balen hadden er nooit mogen zijn, meent Paolo Rabitti, consulent van het Napolitaanse Openbaar Ministerie dat de zaak onderzoekt. In zijn boek Ecoballe reconstrueert hij een deal tussen multinational Impregilo, de Italiaanse Vereniging van Banken en de regio, die aan de basis staat van deze milieuramp.

De bus rijdt verder. Bij Maruzzella zweven meeuwen boven gigantische bergen onafgedekt afval. „Hier ligt het vuilnis van Napels”, vertelt Capone. „Dit is de achterkant van de ansichtkaart van Napels die Silvio Berlusconi ruim een jaar geleden trots de wereld rondstuurde. Het is een leugen dat het probleem is opgelost. Het is gewoon verplaatst.”

Vrachtwagens storten ongesorteerd afval. De meeuwen duiden op de aanwezigheid van organisch afval, dat had moeten worden verwerkt in compostinstallaties die er nog altijd niet zijn. Capone en zijn comité hebben deze stortplaatsen nooit mogen onderzoeken. Hij vreest dat de regen de afvalstoffen meespoelt naar het grondwater. „Berlusconi misbruikte de media om te verklaren dat het probleem is opgelost. Als het op tv wordt gezegd, is het waar.”

Later geeft Guido Bertolaso, de baas van de Burgerbescherming die verantwoordelijk is voor de aanpak van de noodtoestand, in Rome zijn visie. Hij heeft moeite zijn woede over de actie van het burgercomité te onderdrukken. Hij verwijt de bezorgde burgers „anti-patriottisch” gedrag. „Ze brengen ons naar de slachtbank”, zal een medewerker later zeggen.

De vijandigheid tussen Bertolaso en het burgercomité is kenmerkend voor het gepolariseerde Italië. Beiden vechten voor een schoner Campanië, maar ze vertrouwen elkaar niet. Bertolaso toont in een diapresentatie wat hij in anderhalf jaar heeft bereikt. Op het hoogtepunt van de vuilnisnood was er geen stortplaats meer beschikbaar. De vierduizend werknemers van het comité voor de noodtoestand werkten niet, de straten lagen vol vuilnis, en de maffia controleerde vrijwel alle transportbedrijven.

Bertolaso: „Nu, aan het eind van dit jaar hebben we voor vier jaar ruimte in nieuwe stortplaatsen die volgens Europese normen zullen opereren. Het is gelukt dankzij het leger. Dat was er niet om burgers buiten te houden, maar om te voorkomen dat er illegaal vuilnis werd binnengebracht.”

Bertolaso erkent dat veel Napolitaans vuilnis nog niet volgens de Europese normen is verwerkt. „Maar het betreft tijdelijke opslagplaatsen”, nodig om de nood in Napels te lenigen. Het spul zal worden verplaatst naar de nieuwe vuilnisbelten.

Hij beklemtoont dat hij werd opgeroepen om een crisis op te lossen. „Ik ben medicus. Ik ben opgeroepen om nood te lenigen en heb me als een arts gedragen. Als ik op straat een gewonde zie die een auto-ongeluk heeft gehad dan laad ik hem in, race naar het ziekenhuis en rij door rood als het moet. Als ze me daarvoor arresteren, beschouw ik dat als een eer.”

En de vijf miljoen ton aan vuilnisbalen? Die zullen worden verbrand of begraven, zegt Bertolaso. Het industrieel afval dat nog altijd illegaal in kanalen wordt gestort is volgens hem verwaarloosbaar in vergelijking met de miljarden die in het verleden werden verdiend aan het verstoppen van olie, asbest, giftig en radioactief afval in oude steengroeven en in funderingen van snelwegen.

Bertolaso vindt het onterecht dat hij verantwoordelijke wordt gehouden voor de huidige illegale stort. „Ik heb alle wegen van Campanië vorig jaar schoongemaakt. Dat anderen vervolgens vuilnis blijven dumpen is de verantwoordelijkheid van de lokale politici. Als ze hun gebied niet schoonhouden dan moeten de burgers hen naar huis sturen.” Als burgers dat verzuimen, heeft dat volgens hem met de lokale cultuur te maken in een gebied dat is doordrongen van een maffiose mentaliteit.

Op de vraag of het afvalprobleem nu wel of niet is opgelost luidt het antwoord van de burgerbescherming: de afvalnoodtoestand loopt eind van het jaar op zijn einde, maar de milieucriminaliteit in en rond Napels blijft een groot, complex en moeilijk te bestrijden probleem.

Een paar dagen naar Napels? Lees pagina 28 en 29