Sterren schrikken gasten af

De zakelijke hotelmarkt is ingestort. Alom wordt bezuinigd. „Het ging té goed.”

Het is stil bij NH Jan Tabak. In normale tijden zou dit zakenhotel in Bussum, onderdeel van de Spaanse keten NH Hoteles, druk bezocht moeten zijn. In het restaurant schuift één gast aan voor het diner, in de lounge vergadert een klein groepje zakenlieden. Minder dan de helft van de kamers is bezet.

De leegte bij Jan Tabak is illustratief voor de hotelbranche in heel Nederland. Minder overnachtingen, inzakkende kamerprijzen, winsten die verdampen. Zakenmensen die voorheen de hotels met vier en vijf sterren frequenteerden, laten het vooral afweten.

De ineenstorting van de zakelijke markt komt vooral door de vraaguitval uit de financiële sector en andere geledingen die door de crisis zwaar zijn getroffen. Bij ABN Amro werd het reisbeleid al aangescherpt na de overname in 2007. Met het uitbreken van de crisis werd hier nog een schepje bovenop gedaan. Nadat de bank eind 2008 in staatshanden kwam, bleven deze restricties bestaan. „En dat zal voorlopig wel zo blijven”, zegt een woordvoerder.

KLM, die door de scherpe daling in de verkoop van business class tickets de inkomsten flink zag dalen, bezuinigt ook op zijn hotelkosten. „We letten nu meer op onze centen”, zegt een woordvoerder. Vliegend personeel wordt uitgezonderd. „Om de veiligheid te garanderen moeten onze crews goed uitrusten en blijven ze overnachten in dezelfde goede hotels.”

Maar ook ondernemingen die hun omzet niet of nauwelijks hebben zien dalen, grijpen de recessie aan om flink in hun budget voor reizen en overnachtingen te snoeien. „Veel bedrijven staan overnachtingen in vijfsterrenhotels niet meer toe”, zegt directeur Ewout Hoogendoorn van Horwath HTL, een adviesbureau voor de horeca.

Neem Albert Heijn. Het supermarktconcern en zijn moederbedrijf Ahold draaien relatief goed, maar toch is het reizen meteen na het uitbreken van de recessie sterk beknot, zo bevestigt een woordvoerder. „Reizen doen we vrijwel uitsluitend nog als het in één dag op en keer kan. ’s Avonds slaap je gewoon weer in je eigen bedje. We hebben veel geïnvesteerd in apparatuur voor videoconferencing. Als we vliegen is het alleen economy class en verblijven we in goedkopere hotels”, zegt een woordvoerder.

De inzakkende vraag naar zakelijke kamers leidde in mei tot het faillissement van de Golden Tulip-keten, die daarna in delen werd opgesplitst en onder nieuwe eigenaars verder ging. Adviseur Hoogendoorn denkt dat bij het aanhouden van de crisis meer hotels failliet zullen gaan.

Twee vijfsterrenhotels in Amsterdam, het Sheraton Amsterdam Airport hotel en NH Amsterdam Centre, hebben zelf maar afstand gedaan van een ster. Portiers en de conciërge zijn verdwenen en de gasten moeten genoegen nemen met minder zeepjes, shampoo en andere toiletartikelen op hun kamer. Ook de kamerprijs is verlaagd. De zelfgekozen degradatie zou moeten leiden tot meer klandizie – of dat al is gelukt kunnen de hotels desgevraagd niet bevestigen.

Het fenomeen van ‘downgrading’ zie je ook bij restaurants, zegt Ewout Hoogendoorn. Michelinsterren worden geassocieerd met hoge prijzen en schrikken gasten af. „Extra sterren blijken eerder een overbodige luxe te zijn geworden.”

Hoe is met de hotels in het buitenland? Tot nu toe zakten de prijzen van hotelkamers wereldwijd met gemiddeld 17 procent, zo blijkt uit de Hotel Price Index van Hotels.com. En de daling werd scherper naarmate de crisis zich verdiepte. Bastiaan Ellen, manager van Expedia – het Amerikaanse moederbedrijf van Hotels.com – denkt dat het dieptepunt nu wel ongeveer is bereikt. Hij betreurt de prijsdaling niet. Veel hotels waren simpelweg te duur, vindt hij, ze behaalden in goede tijden te hoge winsten. De huidige crisis ziet hij als een noodzakelijke correctie. „En het is goed nieuws voor consumenten.”

Arco Buijs, directeur bij NH Hoteles (van de ‘business unit’ Benelux, Groot-Brittannië en Afrika) beaamt dat het met de hotels misschien wel wat té goed ging. „We hebben heel veel plussen gehad de afgelopen jaren en zijn nu weer terug op het niveau van 2005.”

De kleinere hotels in Nederland vormen een segment waar het naar omstandigheden redelijk goed gaat. Zoals Quality Lodgings (QL), een Nederlandse organisatie van 69 kleine hotels, die wel een gezamenlijke website hebben, maar verder volledig los van elkaar opereren. „Het zakelijk overnachten en dineren mag nu wat minder zijn, rouw en trouw gaat gewoon door. Onze hotels zijn over het algemeen familiebedrijven, die wel wat kunnen lijden”, zegt coördinator Hein van Beek.

Hotel-restaurant De Beukenhof in Oegstgeest is een van die ‘kwaliteitshotels’, met maar negen kamers. „Wij merken de crisis natuurlijk ook”, zegt adjunct-directeur Sebastian Groothuis. „Zakenmensen zijn een stuk behoudender geworden. In ons restaurant wordt minder champagne besteld en gasten kiezen voor drie in plaats van vier gangen.” De omzet van het restaurant zal dit jaar daarom lager uitvallen, maar de hotelkamers leveren juist meer op, zegt hij. „We hebben de kamerprijs laten dalen en daardoor een hogere bezettingsgraad gekregen. Dat heeft goed uitgepakt.”

Wat doen de grote hotels om de crisis te bestrijden? Veel besparen? NH Hoteles bezuinigt op alle mogelijke manieren, zegt Arco Buijs. Tijdelijke contracten van personeelsleden worden niet verlengd, vacatures blijven open, inkoopprocessen vereenvoudigd en sommige restaurants zijn vaker dicht. Van de 50 managers die Arco Buijs onder zich had zijn er 9 wegbezuinigd. „Ik moet nu ook zelf weer hotels ‘aansturen’.”

Adviseur Hoogendoorn is somber: „De ervaring leert dat de daling van de hotelmarkt sneller gaat dan het herstel. Vooral wanneer de kamerprijs sterk is gedaald, vaak als gevolg van prijsdumping, duurt het enige jaren voordat deze weer terug op niveau is.” Arco Buijs is optimistisch. „Ik zie lichtpuntjes voor 2010”, zegt hij, om er meteen aan toe te voegen dat dit ook wishful thinking is. „Als ik zeg dat het slecht gaat, gaat het nog slechter.”

Albert Heijn keert in elk geval niet terug als klant op de zakelijke markt, zegt de woordvoerder. De kwaliteit van videoconferencing is zeer hoog, hebben ze bij AH ontdekt. Het is of de mensen met wie je vergadert in dezelfde kamer zijn, terwijl ze toch in Amerika zitten, zegt hij. Voor AH betekent dat nog maar een fractie van de reiskosten van voorheen op zijn budget. „Reizen heb je bijna niet meer nodig.”