Omstreden CIA-praktijk in Italië bestraft

In Italië is gisteren voor het eerst de illegale ontvoering van terreurverdachten door de CIA veroordeeld. De 23 veroordeelde Amerikanen hoeven de cel niet te vrezen.

Al voordat de rechtbank in Milaan gisteren 23 Amerikanen veroordeelde voor de ontvoering van een Egyptisch moslimgeestelijke, erkende de hoofdverdachte ruiterlijk dat de CIA bij die actie de Italiaanse wet had overtreden. „Natuurlijk was dit een illegale operatie”, stelde het voormalig hoofd van de CIA-post in Milaan, Robert Seldon Lady, in juni tegen de krant Il Giornale. „Maar dat is ons werk. We zijn verwikkeld in een oorlog tegen terreur.”

Gisteren werd Lady bij verstek veroordeeld tot acht jaar cel; 22 anderen (21 CIA’ers en een luchtmachtkolonel) kregen tot vijf jaar cel. De rechters achtten bewezen dat zij in 2003 betrokken waren bij de ontvoering van imam Abu Omar door een CIA-eenheid. De Egyptenaar werd vervolgens via Amerikaanse bases in Italië en Duitsland naar Egypte gevlogen. Daar werd hij – lange tijd spoorloos voor zijn familie – naar eigen zeggen gemarteld, totdat hij in 2007 vrijkwam, zonder ooit veroordeeld te zijn.

Abu Omar werd slachtoffer van ‘extraordinary rendition’. Deze praktijk – door de vorige Amerikaanse regering-Bush na ‘11 september’ geïntensiveerd – behelst de geheime arrestatie en verplaatsing van terreurverdachten voor detentie én verhoor in gevangenissen overal ter wereld (en vaak naar landen die het minder nauw nemen met het martelverbod).

De veroordeelde Amerikanen zullen hun straf hoogstwaarschijnlijk niet uitzitten: de VS zal hen niet uitleveren en er is (nog) geen internationaal arrestatiebevel tegen hen uitgevaardigd door Rome. Ook hebben ze nog een mogelijkheid tot beroep.

Volgens de openbaar aanklager in de zaak, Armando Spataro, vormt de uitspraak niettemin een belangrijke boodschap aan staten, instituties en regeringen die dagelijks vechten tegen terreur. „Wij kunnen het terrorisme alleen maar bestrijden volgens de regels van de wet. We hebben rendition of marteling niet nodig. Elk praktijk gebaseerd op deze methodes is ontoelaatbaar. Ook de rechten van verdachten van terrorisme moeten worden gerespecteerd.’’

De huidige Amerikaanse regering behoudt zich echter ook het recht voor terreurverdachten in het buitenland te ontvoeren, hen vervolgens zonder recht op proces „preventief” vast te houden, of uit te leveren aan derde landen.

President Obama heeft de CIA daarbij wel enkele belangrijke beperkingen opgelegd. In een twee dagen na zijn beëdiging uitgevaardigd decreet bepaalde hij dat de VS de praktijk zo moeten hervormen dat de verdachten nimmer gemarteld worden, noch aan landen uitgeleverd waar martelen gewoon is.

De veroordeelde CIA-chef Lady zei in het Italiaanse kranteninterview dat hij alleen „een bevel van superieuren” opvolgde. De burgerrechtenbeweging en mensenrechtenactivisten in de VS grepen de uitspraak gisteren aan om opnieuw te pleiten voor vervolging van CIA’ers en leden van de regering-Bush in eigen land.

De kans dat ze hun zin krijgen, is echter klein. Zo werd óók in Italië bijvoorbeeld geen vonnis geveld over de rol van twee leidinggevenden van de Italiaanse militaire inlichtingendienst, directeur Nicolò Pollari en tweede man Marco Mancini. Zij gaan vrijuit, omdat het constitutionele hof in Italië eerder bepaalde dat de informatie die hun betrokkenheid zou kunnen bewijzen onder het staatsgeheim valt. Het openbaar maken van de relaties tussen de geheime diensten van Italië en bevriende staten zou de nationale veiligheid kunnen schaden, aldus het hof.