Er komt een Opel bij de dokter

De Amerikaanse automaker General Motors verkoopt Opel toch maar niet.

Opel loopt zo waarschijnlijk 4,5 miljard staatssteun mis en wacht een grote sanering.

Het stond niet in het draaiboek van bondskanselier Merkels korte reis naar Washington. Haar succesvolle optreden, dinsdag, voor beide huizen van het Amerikaanse Congres werd een paar uur later vrijwel tenietgedaan door nieuws dat Duitsland in het hart raakt: het Amerikaanse autoconcern General Motors ziet af van de verkoop van zijn Duitse dochter Opel.

De beslissing is pijnlijk voor Merkel, die veel tijd en energie heeft gestoken in politieke bemoeienis met het Opel-dossier. Het betekent aanhoudende onzekerheid voor de Opel-werknemers in Duitsland en andere Europese landen. Een harde saneringsronde door de nieuwe, oude eigenaar is vrijwel zeker op komst. De Duitse ondernemingsraad van Opel bereidt stakingen voor.

Maandenlange onderhandelingen, in september beklonken met een schijnbaar waterdicht akkoord over de verkoop van Opel aan de Canadese autotoeleverancier Magna – waar ook Russisch geld achter zat – werden dinsdag in één klap ongedaan gemaakt door de raad van commissarissen van General Motors. Belangrijkste reden, zo klinkt het vanuit Detroit, „is de verbetering van het zakelijke klimaat in Europa en de financiële kracht en stabiliteit van GM”.

Het is onduidelijk of bondskanselier Merkel en de Amerikaanse president Obama tijdens hun overleg in Washington over Opel hebben gesproken. In Berlijn wordt gezegd dat het besluit op dat moment nog niet bekend was.

Vast staat wel dat een aantal bestuurders en commissarissen van GM op aanwijzing van Washington is benoemd, nadat het concern bij de Amerikaanse overheid had aangeklopt voor staatshulp. Hoe het ook zij, de mededeling van het GM-bestuur is in Berlijn en in de Duitse autowereld ingeslagen als een bom.

Merkels woordvoerder Ulrich Wilhelm liet in een eerste reactie spijt en verontwaardiging over het Amerikaanse voornemen doorklinken. De regering verwacht dat GM een overbruggingskrediet van 1,5 miljard euro snel terugbetaalt. En daartoe is GM bereid, zo bleek gisteren.

Het is onwaarschijnlijk dat de aan Magna toegezegde kredietgaranties van 4,5 miljard euro ook voor GM zullen gelden. De circa 25.000 Duitse Opel-werknemers moeten zich instellen op een fors hardere sanering dan onder Magna de bedoeling was.

Nu al wordt rekening gehouden met mogelijke sluiting van de Opel-fabrieken in Bochum en Kaiserslautern. Buiten Duitsland loopt de fabriek in Antwerpen gevaar.

De voorzitter van de ondernemingsraad van Opel, Klaus Franz, zegt dat het personeel afziet van het juist beklonken plan om salaris in te leveren. „Dat hadden we alleen gedaan als Magna eigenaar was geworden. Maar nu ligt alles weer open. Nu komt het oude saneringsplan van General Motors weer op tafel”. Franz dreigt met stakingen „in heel Europa” tegen reorganisaties door General Motors.

Met het in Amerikaanse handen blijven van Opel ontstaat ook voor Brussel „een geheel nieuwe situatie”, zo viel gisteren in Berlijn te beluisteren. Hoewel eurocommissaris Kroes (Mededinging) de toegezegde hulp aan Opel fel had bekritiseerd, heeft ze de staatssubsidie toch goedgekeurd met als doel de Opel-fabrieken open te houden. Wel maakte ze duidelijk dat de Duitse staatssteun niet automatisch gekoppeld mocht zijn aan de overname door Magna. „Nu hangt het ervan af wat GM gaat doen, en vooral of de Amerikanen ook steun van de Duitse regering krijgen”, aldus een ingewijde.

Het gevecht om Opel is de afgelopen zes maanden uitgegroeid tot een industrieel-politiek drama in vele akten. Uitgerekend in het Duitse verkiezingsjaar besloot het bijna failliete General Motors tot verkoop van zijn Europese tak, waarvan het Duitse Opel de hoofdmoot vormt. Opel mag niet worden meegezogen in een bankroet van het moederbedrijf, vond de Duitse politiek. Met de stembus in zicht werd steun beloofd en begon een gevecht om de overname van Opel door buitenlandse gegadigden. De Duitse staat heeft daarin steeds een hoofdrol gespeeld.

En de gevoeligheid van de politiek over Opel blijkt ook uit de verbeten reactie van Roland Koch, de premier van de deelstaat Hessen. In het Hessense Rüsselsheim is het Duitse hoofdkantoor van Opel gevestigd. Koch is er woedend over dat „de onderhandelingen en de best mogelijke oplossing voor Opel door toedoen van GM zijn mislukt”. Met het oog op de „negatieve ervaringen met de ondernemingspolitiek van GM in de laatste jaren” vreest Koch voor de toekomst van Opel en de werkgelegenheid van het concern.

De gang van zaken bij Opel was gisteren het belangrijkste onderwerp van gesprek in het beraad van het nieuwe kabinet-Merkel. De kwestie is een vuurproef voor de nieuwe minister van Economische Zaken Rainer Brüderle van de liberale FDP. Hij is tegenstander van staatssteun. Maar Opel is Chefsache.

Bondskanselier Merkel heeft het laatste woord. De Duitse regering kan zich, zo luidt een veelgehoorde opvatting, ook ná de verkiezingen niet permitteren om duizenden Opel-werknemers in de kou te laten staan.

General Motors belooft zijn herstructureringsplan „spoedig” aan Duitsland en andere regeringen voor te leggen, „en hoopt daarbij op welwillende toetsing”, aldus bestuursvoorzitter Henderson.

GM schat de saneringskosten bij Opel in Europa beduidend lager in dan Magna en andere marktpartijen. Die kwamen allemaal op rond de 4 á 5 miljard euro uit, terwijl GM het voor 3 miljard euro denkt te kunnen.

De ondernemingsraad van Opel en de vakbonden hebben werknemers opgeroepen om vanaf vandaag werkonderbrekingen te houden. Het is de bedoeling dat de actie begint in Duitsland en zich uitbreidt tot andere landen in Europa.

In Groot-Brittannië zal die oproep geen gehoor vinden. De Britse vakbonden zijn blij met het besluit om de Britse GM-dochter Vauxhall evenmin te verkopen. „Het is het beste besluit voor Groot-Brittannië en onze fabrieken”, aldus vakbondsleider Tony Woodley.

Lees eerdere artikelen over Opel via nrc.nl/economie