Corporaties voelen bui hangen

Woningcorporaties hebben lang hun best gedaan om onder een strenger beloningsregime uit te komen, maar ze lijken zich nu neer te leggen bij het onvermijdelijke.

Deze keer onthullen de woningcorporaties hun misstand zelf. Een kwart van hun bestuurders krijgt een beloning die hoger is dan de norm van de bedrijfstak.

En dat is alleen nog maar de uitkomst van een enquête van branchevereniging Aedes en de Vereniging van Toezichthouders in Woningcorporaties (VTW), waaraan niet meer dan de helft van de bedrijfstak heeft meegedaan.

Minister Eberhard van der Laan (Wonen, Wijken en Integratie; PvdA) heeft nog betere cijfers in petto: over de hele sector. De getallen gaan op korte termijn naar de Tweede Kamer. Deze bedragen komen uit de jaarverslagen van de corporaties zelf. Daaruit blijkt dat vorig jaar de beloning van 103 van de 800 bestuurders hoger was dan de zogeheten Balkenende-norm, de maatstaf voor de semipublieke sector: 181.000 euro.

De nieuwe cijfers voeden de politiek-maatschappelijke discussie over de rol van de corporaties. Zij moeten burgers met een smalle beurs adequaat huisvesten. Zij beheren 2,4 miljoen huurwoningen, worden door fusies steeds groter en zijn, als zelfstandige organisaties, hun bestuurders steeds beter gaan betalen.

De Aedes/VTW-enquête biedt aardige inkijkjes. Bestuurders van grote corporaties worden uitstekend betaald, zoveel was wel duidelijk, maar juist bij middelgrote corporaties is het ook goed toeven. Corporaties met 4.000 tot 10.000 woningen betalen een bestuurder 120.000 euro vast inkomen.

De enquête tekent ook onvrede op. Corporatiedirecteuren die met hun beloning aan de grens van hun functiegroep zitten, zien het gat met hun hoger kader en medewerkers steeds kleiner worden als hun maximale beloning niet wordt verhoogd, zoals in 2008 gebeurde.

De corporaties staan sinds 1995 financieel op eigen benen. Ze zien zichzelf als organisaties met een maatschappelijk doel. Zo denken de minister en de Tweede Kamer er ook over. Maar de opvattingen over de concrete invulling daarvan lopen uiteen. In het beloningsonderzoek van Aedes/VTW komt naar voren dat een deel van de bestuurders zich liever spiegelt aan de commerciële vastgoedmarkt en de daar geldende beloningsnormen dan aan de salarissen bij de overheid of bijvoorbeeld de zorg.

Maar politici zien corporaties juist als partijen in het publieke domein, waarbij soberheid voorop moet staan. De Kamer klaagt al langer over de hoge bedrijfskosten van de corporaties, de gouden handdrukken en de schaalvergroting die de menselijke maat voorbijstreeft. Van der Laan is nu, geholpen door de incidenten van de afgelopen tijd, de minister die er werk van maakt. De corporaties hebben, mede als gevolg van de hoge beloningen en de terugval van hun nieuwbouwinvesteringen aan het begin van deze eeuw, hun politieke krediet verspeeld.

Elk incident brengt Kamer en minister weer een stap dichter bij elkaar. Opvallend is dat de PvdA, toch de natuurlijke bondgenoot van de corporaties, vaak het felst reageert. „Corporaties kunnen slecht presteren zonder dat iemand er iets aan kan doen. Wij hebben niks te vertellen. Het zijn soms zelfbenoemde regenten”, klaagde bijvoorbeeld Kamerlid Staf Depla.

De consensus krijgt vorm in de plannen die Van der Laan in juni ontvouwde. De corporaties komen onder stringenter toezicht, met minder ruimte voor commerciële activiteiten. Zij moeten meer verantwoording afleggen; tegenover de minister, tegenover een nieuwe toezichthouder (de Woonautoriteit), tegenover lokale overheden, huurders en belanghebbenden.

De oprichting van de Woonautoriteit is kenmerkend voor de nederlagen van de corporaties. Hun vereniging Aedes was afgelopen zomer enthousiast over het advies van de commissie-Meijerink om het toezicht op de branche zó te organiseren dat de corporaties zelf de dikste vinger in de pap zouden houden. De VROM-raad, het belangrijkste adviesforum van het ministerie, sprak daarentegen van „een slager die zijn eigen vlees keurt”. VROM-raadslid en hoogleraar Peter Boelhouwer betitelde de nieuwe Woonautoriteit als „een tandeloze tijger”. Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten vond dat de commissie „op een aantal essentiële onderdelen de plank misslaat”.

Daarop besloot Van der Laan lijnrecht tegen het advies van Meijerink in te gaan. De huidige toezichthouder, het Centraal Fonds Volkshuisvesting, wordt de nieuwe Woonautoriteit, met meer mensen en meer macht.

De plannen van Van der Laan krijgen brede steun van de politiek. Dinsdag probeerden Aedes en de VTW nog iets te herstellen van de nederlaag die zij keer op keer lijden als de hoge beloningen aan de orde komen. Zij pleiten nu, in navolging van Van der Laan, voor maxima aan de beloningen die voortaan verplicht gelden voor alle corporaties. Met een onderbouwing waar de tegenzin doorheen sijpelt: „Omdat vergelijkbare maatschappelijke sectoren zoals onderwijs en zorg ook hun salarisplafonds naar beneden bijstellen, kan de corporatiesector niet achterblijven.”

Aedes en de VTW proberen hiermee te voorkomen dat zij straks worden ingedeeld bij de semipublieke organisaties met het strengste beloningsregime. Zij buigen in feite voor het onvermijdelijke: de zelfregulering van de sector heeft gefaald, de politici zijn het zat en regelen het nu zelf.