Weer zien wat onzichtbaar werd

Denkend aan Holland. Regie: Jan Wouter van Reijen. In: 3 bioscopen***

Denkend aan Holland, dichtte Hendrik Marsman in 1936 en sindsdien kan niemand meer aan Holland denken zonder aan Denkend aan Holland te denken, inclusief z’n „breede rivieren” en „rijen ondenkbaar ijle populieren”. Dat landschap is decor én hoofdpersoon van Jan Wouter van Reijens nieuwe documentaire, die zijn naam aan Marsmans gedicht ontleent. De film voert ons langs het stroomgebied van de Waal aan de hand van de kunstwerken (merendeels schilderijen) van ruim dertig kunstenaars die zich door het rivierenlandschap lieten inspireren.

Denkend aan Holland bevat enkele van de mooiste beelden die van het Nederlandse landschap zijn gemaakt. Het is alsof je weer helemaal overnieuw leert kijken naar plekken die je al zo vaak zag dat ze onzichtbaar zijn geworden. Door lang aangehouden shots brengt Van Reijen ze weer tot leven: de uiterwaarden in de mist, de rivierschepen met hun namen van meisjes en liefjes en verre steden, en die boom, bij Varik, die langzaam in het water wegzakt.

Die boom komt, net zoals alle landschappen die we zien, terug in de kunstwerken die getoond worden. Dat was genoeg geweest. Alleen dat stille kijken en reflecteren op de rol van natuur en mens, kunst en werkelijkheid, wat dan onvermijdelijk een politiek-landschappelijke dimensie had gekregen, had de film boven zichzelf uit kunnen tillen. Nu blijft hij vaak hangen in het alledaagse, in interviewtjes met de kunstenaars wier woorden minder spreken dan hun werken.