Taboe

Sommige komieken bezitten de gave om met één grap de urgentie van een gevoelige kwestie pijnlijk duidelijk te maken. Zo ook de Amerikaanse entertainer Bob Hope. Bij de 100-jarige verjaardag van het Vrijheidsbeeld in 1986 hield hij zijn hooggeplaatste publiek voor dat het Vrijheidsbeeld aids had, ‘maar dat het niet wist of het van de mond van de rivier de Hudson, of van de pont naar Staten Island kwam’. President Reagan, ook aanwezig in het publiek, lachte mee – als een boer met kiespijn.

Op het moment dat Hope de grap maakte, was het meer dan vijf jaar geleden dat de aidsepidemie de Verenigde Staten had overspoeld. De ziekte was omgeven door angst en onduidelijkheid. Patiënten werden gediscrimineerd, zondebokken gezocht. Zo ontzegde een schoolrector het 14-jarige, met aids besmette hemofiliepatiëntje Ryan White de toegang tot zijn school, en verkondigde de invloedrijke predikant Jerry Falwell dat aids ‘de wraak van God op homoseksuelen’ was. Al die tijd zweeg de president van het land.

Pas in 1987, na meer dan 20.000 Amerikaanse slachtoffers, sprak het Witte Huis zich uit. Voortaan mochten hiv- en aidspatiënten het land niet meer in. En leraren moesten schoolkinderen weliswaar voorlichten over de ziekte, maar daarbij vooral duidelijk maken ‘dat seksuele onthouding een oplossing is voor het probleem’. Reagan was bijna net zo naïef als de voormalige Zuid-Afrikaanse president Mbeki, die het aidsprobleem bagatelliseerde en de werkzaamheid van moderne medicijnen in twijfel trok.

Pas in het post-Reagantijdperk werden serieuze subsidies gepompt in de research naar hiv en aids. Met succes: inmiddels bestaan er infectieremmers die de levensduur van geïnfecteerden flink hebben verhoogd. Toch zijn de vooroordelen ten opzichte van hiv/aids nog steeds niet de wereld uit.

Daarom zijn twee gebeurtenissen van afgelopen week belangrijk. President Obama vaardigde de ‘Ryan White-wet’ uit, die hiv-patiënten weer toegang tot de VS geeft. En zijn Zuid-Afrikaanse collega Jacob Zuma brak met voorganger Mbeki door in een historische toespraak een grootschalige anti-aidscampagne aan te kondigen.

Met 33 miljoen hiv-geïnfecteerden is de ziekte weliswaar nog springlevend, maar aan het taboe op onderkenning van het probleem lijkt zo na dertig jaar eindelijk een einde te komen.

Jaap Cohen