Sporen van Koude Oorlog tonen schoonheid in verval

Fotoboek

Martin Roemers: Relics of the Cold War

35 euro

Twintig jaar geleden kwam er een einde aan de Koude Oorlog. Een oorlog die nooit echt gevoerd is maar wel de sporen ervan kent. Bunkers, lege hulzen, omgetrokken standbeelden van voormalige regeringsleiders. Wat doet dat met een landschap, vroeg fotograaf Martin Roemers zich elf jaar geleden af. Nu, precies twee decennia na de val van de Muur, maakt hij de balans op in zijn fotoboek Relics of the Cold War.

Het boek is een verslag van zijn reizen van Duitsland via Polen naar Oekraïne en weer terug. In de DDR hield de Sovjet-Unie duizenden troepen paraat voor als het daadwerkelijk tot een oorlog mocht komen. Roemers wist in de jaren negentig de juiste papieren in handen te krijgen om dit voormalig Russische terrein te betreden. Hij fotografeerde er verlaten kazernes, waar koffiemokken en pakjes sigaretten rondslingeren, alsof de troepen zojuist nog van hun bed zijn gelicht. Hij zag er wat hij noemt ‘de schoonheid van verval’. Socialistisch-realistische kunstwerken van heroïsche arbeiders en gespierde soldaten, waarvan de contouren vervaagd zijn en de verf is afgebladderd.

Maar ook de andere kant van het IJzeren Gordijn kent zijn sporen. Dezelfde bunkers, dezelfde schietterreinen. Steeds opnieuw zag Roemers dezelfde verdedigingswerken, voor dezelfde angsten.

De manier waarop hij die vastlegt verschilt hier en daar. Dat is niet vreemd als je ruim tien jaar aan een bundel werkt, maar wel misleidend. Zo suggereert het omslagbeeld van een Sovjetbunker die breekbaar opdoemt uit de zee een bundel surrealistische en dromerige foto’s. En dat is Relics of the Cold War nu juist niet. Gelukkig maar misschien – want de koele archiverende stijl die in het boek overheerst, levert de mooiste beelden op. Vooral de serie bunkers grijpt aan. Ruimtes met noodtelefoons, panelen met duizenden knoppen, en benauwde tl-verlichte gangen. Beelden die je bijblijven en waarvan je fantasie op hol slaat. Wat als er echt een atoombom was gevallen?

Roemers slaagt er in Relics of the Cold War in de dreiging en de impact van de Koude Oorlog op een aangrijpende manier vast te leggen. En wat de oorlog deed met het landschap? Het kleeft als mos op een beeld van Lenin, woekert als klimop een bunker binnen, en laat vochtplekken achter in een meldkamer.

Lineke Nieber