Culturele diversiteit moet je vieren

De grootouders van Shantel woonden in het etnisch gemengde gebied Boekovina.

Het staat voor de mythe van een open samenleving, een hybride mozaïek van cultuur.

Shantel heeft iets te vieren en hij weet hoe je een feest op gang moet brengen. Vanaf het moment dat hij het podium van Centralstation, een voormalige elektriciteitscentrale in het centrum van Darmstadt, bestijgt, laat hij het publiek dansen en zingen. Met energieke sprongen, vuistslagen in de lucht en zwaaiende armen zweept hij zijn achtkoppige band op.

Shantel zelf hanteert de gitaar en zingt. Het publiek is gemêleerd, van tieners tot zestigers, en met sterk uiteenlopende achtergronden. Dat is precies zoals Stefan Hantel, zoals de dj en bandleider in het dagelijks leven heet, het graag ziet.

Een gemengde etnische omgeving is deel van zijn familiegeschiedenis. Zijn grootouders van moederskant, Duitssprekende Joden, woonden voor de Tweede Wereldoorlog in Czernowitz, de hoofdstad van het toenmalige Boekovina. Gelegen waar het noorden van Roemenië en de uiterste zuidwestpunt van Oekraïne tegenwoordig aan elkaar grenzen, is deze regio een van de vele etnisch gemengde gebieden in Centraal- en Zuidoost-Europa. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werd het gebied eerst geannexeerd door de Sovjet-Unie en vervolgens ingenomen door Duitse en Roemeense legers, die de Joden naar concentratiekampen voerden.

Hantels grootouders wisten deze periode te overleven. Na de oorlog vluchtten ze met hun kinderen naar Oostenrijk. Vandaar wilden ze naar de Verenigde Staten, maar omdat ze daarvoor niet in de juiste bezettingszone zaten, belandden ze in Duitsland. „De herinnering aan Czernowitz, met zijn theater, zijn operahuis en zijn diversiteit aan bevolkingsgroepen hielden ze levend. Wanneer ik als kind bij hen op bezoek ging, zat het huis altijd vol. Er werd Roemeens, Oekraïens en Jiddisch gesproken. Ik voelde me tegelijkertijd buitengesloten omdat ik de mensen niet begreep, maar ook opgenomen in de warme gastvrijheid. Anderzijds waren hun herinneringen aan de Boekovina doortrokken van tragedie en verlies. Ze hadden hun thuis en hun identiteit verloren, waren getraumatiseerd door hun ervaringen.”

Hantel wilde aanvankelijk voor grafisch vormgever studeren, in Parijs. „Om die studie te bekostigen organiseerde ik feesten, waarvoor ik dj’s uitnodigde. Die vond ik zo beperkt in hun smaak, dat ik het zelf maar ben gaan doen. Ik ben begonnen met achtsporen recorders bij een vriend thuis. Geld om een bandje te beginnen had ik niet, en ik had voor mezelf al helemaal geen muzikale carrière uitgestippeld.

„Wat ik deed sloeg aan in het triphopcircuit. Ik kreeg meer en meer uitnodigingen om te dj’en. ”

De uitnodigingen om als dj op te treden, brachten hem ook in Oost-Europa en hij vatte het plan op om een bezoek te brengen aan Czernowitz, dat tegenwoordig in Oekraïne ligt. Het werd een grote teleurstelling, vertelt hij. „Het bleek dat er aan het begin van de 21ste eeuw niets meer over was van de muziek, de rijkgeschakeerde cultuur. Alles door de stupiditeit van de politiek, van nationalistische denkbeelden.”

Hantel besefte dat de Boekovina zoals hij die van zijn grootouders had meegekregen niet meer bestond, maar dat hij die Boekovina misschien virtueel zou kunnen creëren: als continentaal Europese muziek, als een samenleving zonder grenzen. In zijn geboortestad Frankfurt zette hij de Bucovina Club op. Hij voorzag nummers van groepen uit het zuiden van Roemenië en het Macedonische Koçani Orkestar van elektronische beats en dub-effecten. Met de cd Bucovina Club Vol. 2 uit 2005 wist hij zijn faam te vestigen, met muziek die een lappendeken van remixes is: „Ik ben niet geïnteresseerd in de Boekovina als gebied, maar als mythe van een open samenleving, een hybride mozaïek van cultuur. Maar tegelijkertijd was het een remedie tegen de eindeloze droefheid die ik met de Boekovina associeerde, het gevoel een slachtoffer te zijn van de geschiedenis. Ik wilde dat omdraaien, de culturele verscheidenheid vieren. Dat is zowel feestelijk als confronterend.”

Na twee Bucovina Club-cd’s gooide hij het over een andere boeg. In 2007 verscheen Disko Partizani, waarop Hantel voor het eerst nadrukkelijk als componist, tekstdichter en zanger aanwezig was. „Ik wilde niet nog een volgende Bucovina Club-cd maken. Voor je het weet, ben je aan nummer 27 toe. Ik wilde ook weg uit het Balkan Pop-getto. Breder kijken. Mijn eigen teksten schrijven.”

„Het succes van Disko Partizani heeft me verbaasd. In Turkije, Bulgarije en Griekenland haalde hij de top-10. Het bewijst dat er een hele generatie is die genoeg heeft van muziek uit de Anglo-Amerikaanse sfeer. Met mijn nieuwste cd, Planet Paprika, ga ik verder op die weg. Het is een politiek statement over de betrekkelijke waarde van eenzijdige culturele identiteit, een provocatie van al die mensen die steeds weer anderen beoordelen op hun herkomst.

En eigenlijk is dit gewoon Duitse muziek. Dit is het nieuwe gezicht van Duitsland. Een Duitsland van verdraagzaamheid.”

Shantel en zijn Bucovina Club Orkestar treden morgen op in het Paard van Troje, Den Haag.