Afwijzing verplicht kruisbeeld valt verkeerd

De Europese rechter keurt de verplichte aanwezigheid van het kruis op openbare scholen in Italië af. Het oordeel stuit op natiebrede verbazing en kritiek.

Voldaan is de familie Albertin-Lautsi nu hun tocht tegen het kruis in Italiaanse openbare schoollokalen na jaren van strijd vruchten afwerpt. „De uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens toont aan dat de Italiaanse staat alles behalve seculier is”, zegt moeder Soile Lautsi, een Finse die sinds 1987 in Italië woont. „Het oordeel bewijst dat Italië niet in Europa, maar binnen de muren van het Vaticaan ligt”, vult haar man Massimo Albertin aan in een interview met dagblad Corriere della Sera

In 2002 begonnen ze hun strijd tegen de kruisbeelden in de klaslokalen van de openbare school van hun zonen. De schoolraad, de administratieve rechtbank, de Raad van State en het Constitutionele Hof gaven hen ongelijk. Gisteren haalden ze hun gram bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. De verplichte aanwezigheid van religieuze symbolen schendt „de vrijheid van ouders hun kinderen volgens hun eigen overtuiging op te voeden”, aldus het hof. Ook wordt de vrijheid van religie van de kinderen er door belemmerd.

Het vonnis heeft voor Italiaanse begrippen tot een zeldzame eensgezinde politieke reactie geleid, slechts vergelijkbaar met patriottistische uitingen na de dood van een soldaat in den vreemde of na een overwinning van het nationale voetbalelftal. Alle grote partijen scharen zich achter het kruis dat volgens hen symbool staat voor de Italiaanse traditie, cultuur en geschiedenis, en niet zo zeer voor een religie, zo menen zij.

De regering spreekt van een „aanval op de identiteit van ons land”, en zal beroep aantekenen bij de Grote Kamer van het hof, waar zeventien rechters zich over de zaak zullen buigen. Minister Mariastella Gelmini (Onderwijs) beklemtoont dat „niemand in ons land een ander de katholieke religie wil opleggen. Maar het is ook waar dat niemand, ook niet het een of ander bevooroordeeld Europese hof, er in zal slagen om onze identiteit uit te wissen.”

De meest felle tegenstanders verwijten het hof „staatsatheïsme” aan te hangen. Minister Franco Frattini (Buitenlandse Zaken) spreekt zelfs van een „doodsteek voor het Europa van de waarden’’. Ook oppositieleider Pierluigi Bersani van de centrum-linkse Democratische Partij vindt dat door de uitspraak het „gezonde verstand slachtoffer van het recht is”. Hij verdedigt de „antieke niet-offensieve traditie van het kruisbeeld”.

De verplichte aanwezigheid van de crucifix in klaslokalen dateert uit de fascistische periode. De regering Mussolini verordonneerde daarover twee decreten (in 1924 en 1928). In 1929 maakten kerk en staat ook financiële en juridische afspraken over hun cohabitatie in Italië. Dankzij dit Concordaat erkende het Vaticaan voor het eerst de staat Italië, die vijftig jaar eerder was ontstaan nadat de paus zijn wereldlijke macht was ontnomen door een coalitie van patriotten onder leiding van Victor Emanuel II, koning van Sardinië.

Meer dan in andere landen zijn kerk en staat verweven gebleven. De Italiaanse bisschoppenconferentie levert nog altijd op kosten van de Italiaanse staat de godsdienstleraren die les geven op de openbare scholen. Het Concordaat, dat in 1984 werd herbevestigd, regelt dat de Italiaanse staat jaarlijks miljarden euro’s overmaakt aan het Vaticaan.

Deze welwillendheid dankt de kerk mede aan haar invloed op katholieke kiezers. Ook nu, met regionale verkiezingen voor de deur, scharen politici zich in de rij om het kruisbeeld te verdedigen. Want het Vaticaan is „verbitterd” en „verbaasd” over het arrest.

Woordvoerder Federico Lombardi van het Vaticaan spreekt van een zeer „kortzichtig” oordeel. „Hoe kan een Europese instelling zich zo diepgaand bemoeien met de cultuur en traditie van een land”, vraagt hij zich af. „Het lijkt wel of het hof de centrale rol van het christendom in de Europese cultuur wil ontkennen.” Volgens het Vaticaan zal de uitspraak de liefde voor Europa bekoelen.