Actie en reactie bij GM

In de auto-industrie gaan politiek en economie hand in hand. De sector is met name in de Verenigde Staten in het ongerede geraakt: door eigenwijs de verkeerde auto’s te produceren, door de kredietcrisis (die leasen en andere financieringsmodellen ondergroef) en door de daarop volgende recessie. Her en der sprong de overheid met belastinggeld bij. Zo is General Motors (GM), sinds de surseance van betaling, voor 60 procent eigendom van de Amerikaanse federale overheid en op de vrije markt geen eerlijke concurrent meer. En zo kon Opel in Duitsland alleen openblijven dankzij een overbruggingskrediet van de bondsregering. De Europese Commissie maakte bezwaar, maar kon niet doorbijten.

Deze symbiose tussen economie en politiek verklaart de felle reacties op het besluit van GM zijn belang in Opel toch niet aan Magna uit Canada en de Russische Sberbank te verkopen. In Duitsland reageerden regering en vakbonden geschokt. De regering noemde het besluit onaanvaardbaar en eiste haar 1,5 miljard euro overbruggingskrediet op. De bonden trokken hun loonoffer, in ruil voor een zachte sanering van de werkgelegenheid, in en kondigden stakingen aan.

Duitsland voelt zich bedonderd. Juist gisteren was bondskanselier Merkel, die afgelopen jaar haar politieke gewicht én 4,5 miljard extra overheidssteun in de waagschaal heeft gesteld voor Opel, in Washington. Ze zat amper in het vliegtuig terug of het management van GM kondigde aan Opel zelf te saneren. Haar gesprekspartners hadden gezwegen. Het Witte Huis zei van niets te hebben geweten. Wellicht. Maar raar is het wel. Sinds de federale overheid een belang heeft in GM, is de raad van bestuur ingrijpend gewijzigd op aanwijzing van de regering, die wil voorkomen dat het concern technologisch nog verder achteropraakt. Nu de Amerikaanse autobranche aantrekt, ziet het management kennelijk kansen voor een agressievere aanpak in Europa.

Het gaat hierbij niet alleen om het electorale belang van zowel Obama als Merkel om de binnenlandse arbeidsmarkt te beschermen. Geopolitieke overwegingen spelen eveneens een rol. De nu afgeblazen deal met Magna en Sberbank had ook met Rusland te maken. Het zieltogende concern GAZ, dat de Volga produceert, zou een innovatieve impuls krijgen. Omgekeerd kon Opel de Russische markt gaan penetreren.

Die expansieve weg naar het oosten voor Opel lijkt nu afgesneden. GM wil de technologie van Opel voor zichzelf houden. En dat is voor Duitsland, dat sinds de hereniging 19 jaar geleden zoekt naar evenwicht tussen Rusland en de Angelsaksische wereld, misschien wel een grotere nederlaag dan het gezichtsverlies van Merkel gisteren in Washington.

Dit affront zal vermoedelijk niet zonder gevolgen blijven. Er dreigt een verkilling in de betrekkingen tussen Duitsland en de VS. Een politiek gemotiveerde economische maatregel in het ene land kan dan worden gevolgd door een navenante reactie. Juist nu de crisis lijkt te wijken, ligt protectionisme op de loer. Obama en Merkel hebben veel te bespreken. Want vooral zij moeten de schade nu beperkt zien te houden.